X'i Bulma Hesaplayıcısı nedir?
Bu araç, cebirin en sık karşılaşılan iki problemindeki x değerini (veya değerlerini) bulur: \(ax + b = c\) biçimindeki doğrusal denklem ve \(ax^{2} + bx + c = 0\) biçimindeki ikinci dereceden denklem. Denklem türünü seçin, a, b ve c katsayılarını girin; hesaplayıcı tam çözümü, diskriminantı ve gerçek kök sayısını birlikte verir.
Nasıl kullanılır?
Denkleminiz \(ax + b = c\) biçimindeyse (yani bilinmeyen yalnızca birinci kuvvette görünüyorsa) Doğrusal seçeneğini işaretleyin. Bir x² terimi içeriyor ve sağ tarafı sıfıra eşit olacak şekilde yazılmışsa İkinci Dereceden seçeneğini kullanın. Ardından üç katsayıyı yazın. Ondalık ve negatif sayılar kabul edilir. x'i görmek için hesapla düğmesine basın.
Formüllerin açıklaması
Doğrusal bir denklemde her iki taraftan b'yi çıkarıp a'ya bölersiniz:
$$\text{a}\,x + \text{b} = \text{c} \quad\Longrightarrow\quad x = \frac{\text{c} - \text{b}}{\text{a}}$$Bunun için \(a \neq 0\) olmalıdır; aksi takdirde tek bir çözüm bulunmaz.
İkinci dereceden denklemler için ise meşhur kök formülü kullanılır:
$$\text{a}\,x^{2} + \text{b}\,x + \text{c} = 0 \quad\Longrightarrow\quad x = \frac{-\text{b} \pm \sqrt{\text{b}^{2} - 4\,\text{a}\,\text{c}}}{2\,\text{a}}$$Kök içindeki \(b^{2} - 4ac\) ifadesine diskriminant (delta) denir. Pozitif olduğunda iki gerçek kök, sıfıra eşit olduğunda bir katlı (çakışık) kök, negatif olduğunda ise gerçek kök yoktur.
Çözümlü örnek
\(2x^{2} + 3x - 5 = 0\) denklemini çözelim. Burada \(a = 2\), \(b = 3\), \(c = -5\). Diskriminant \(3^{2} - 4\cdot 2\cdot(-5) = 9 + 40 = 49\) ve \(\sqrt{49} = 7\)'dir. Buradan
$$x = \frac{-3 + 7}{4} = 1 \quad\text{ve}\quad x = \frac{-3 - 7}{4} = -2{,}5$$bulunur. İki çözüm: \(x = 1\) ve \(x = -2{,}5\).
Doğrusal, Tekrarlanan Kök ve Gerçek Kök Olmayan Ek Çözümlü Örnekler
Örnek 1: Doğrusal denklem 3x + 4 = 19
- Katsayıları belirleyin: a = 3, b = 4, c = 19.
- \(x = \frac{c - b}{a}\) formülünü kullanın.
- Yerine koyun: \(x = \frac{19 - 4}{3} = \frac{15}{3}\).
- Sonuç: x = 5.
- Kontrol: 3(5) + 4 = 15 + 4 = 19. ✓
Örnek 2: Tekrarlanan kök, x² − 6x + 9 = 0
- Katsayıları belirleyin: a = 1, b = −6, c = 9.
- Diskriminant: \(D = b^2 - 4ac = (-6)^2 - 4(1)(9) = 36 - 36 = 0\).
- D = 0 olduğu için tam olarak bir gerçek kök vardır (tekrarlanan ya da çift kök).
- Kuadratik formül: \(x = \frac{-b \pm \sqrt{D}}{2a} = \frac{6 \pm 0}{2} = 3\).
- Sonuç: x = 3. Kontrol: 3² − 6(3) + 9 = 9 − 18 + 9 = 0. ✓ Denklem (x − 3)² = 0 biçiminde çarpanlarına ayrılır.
Örnek 3: Gerçek kök yok, x² + 2x + 5 = 0
- Katsayıları belirleyin: a = 1, b = 2, c = 5.
- Diskriminant: \(D = 2^2 - 4(1)(5) = 4 - 20 = -16\).
- D < 0 olduğu için gerçek kök yoktur ve parabol x eksenini hiçbir zaman kesmez. İki karmaşık eşlenik kök vardır.
- Yerine koyun: \(x = \frac{-2 \pm \sqrt{-16}}{2} = \frac{-2 \pm 4i}{2}\).
- Sadeleştirin: x = −1 ± 2i.
- Kontrol: x = −1 + 2i için x² = 1 − 4i + 4i² = −3 − 4i. Buna göre x² + 2x + 5 = (−3 − 4i) + (−2 + 4i) + 5 = 0. ✓
Diskriminant Senaryolarının Karşılaştırması
Diskriminant \(D = b^2 - 4ac\) işaretinin, bir ikinci dereceden denklemin kaç gerçek köke sahip olduğunu ve bunların türünü belirler.
| Denklem | a | b | c | Diskriminant | Kök sayısı/türü | Çözümler |
|---|---|---|---|---|---|---|
| x² − 5x + 6 = 0 | 1 | −5 | 6 | 25 − 24 = 1 | İki farklı gerçek kök (rasyonel, çünkü D tam kare) | x = 2 ve x = 3 |
| x² − 2 = 0 | 1 | 0 | −2 | 0 + 8 = 8 | İki farklı gerçek kök (irrasyonel, çünkü D tam kare değil) | x = ±√2 ≈ ±1,4142 |
| x² + 4x + 4 = 0 | 1 | 4 | 4 | 16 − 16 = 0 | Bir gerçek, tekrarlanan (çift) kök | x = −2 |
| x² + x + 1 = 0 | 1 | 1 | 1 | 1 − 4 = −3 | Gerçek kök yok; iki karmaşık eşlenik | x = (−1 ± i√3)/2 |
Özet: D > 0 iki gerçek kök verir, D = 0 bir tekrarlanan gerçek kök verir ve D < 0 iki karmaşık kök verir.
x İçin Çözmede Temel Terimler
- Katsayı
- Bir değişkeni çarpan sabit sayı. ax² + bx + c ifadesinde a ve b katsayılar, c ise sabit terimdir.
- Kök / çözüm
- Denklemi doğru yapan x değeri. İkinci dereceden denklemlerde kökler, (gerçekse) grafiğin x eksenini kestiği x değerleridir.
- Doğrusal denklem
- x'in yalnızca birinci kuvvette bulunduğu, ax + b = c gibi bir denklem. a ≠ 0 iken tek bir çözümü vardır.
- İkinci dereceden denklem
- x'in en yüksek kuvvetinin 2 olduğu (a ≠ 0), ax² + bx + c = 0 gibi bir denklem. En fazla iki gerçek kökü vardır.
- Diskriminant
- Kuadratik formülde karekök içindeki \(D = b^2 - 4ac\) ifadesi. İşareti, hangi türde köklerin var olduğunu gösterir.
- Tekrarlanan (çift) kök
- D = 0 olduğunda iki kez ortaya çıkan kök. Parabol bu noktada x eksenine yalnızca değer.
- Gerçek ve karmaşık kökler
- Gerçek kökler, sayı doğrusundaki sıradan sayılardır. Karmaşık kökler p ± qi biçimindedir; burada \(i = \sqrt{-1}\)dir. Bunlar D < 0 olduğunda ortaya çıkar.
- Standart biçim
- Her şeyin bir tarafta toplandığı düzen. İkinci dereceden denklem için bu ax² + bx + c = 0, doğrusal denklem için ise ax + b = 0 biçimidir (ya da bu hesaplayıcının kullandığı gibi ax + b = c).
Sıkça Sorulan Sorular
İkinci dereceden denklemde a = 0 girersem ne olur? Denklem artık ikinci dereceden olmaktan çıkar; bu durumda hesaplayıcı mümkünse geriye kalan \(bx + c = 0\) doğrusal denklemini çözer.
Neden "gerçek çözüm yok" diyor? İkinci dereceden bir denklemde bu, diskriminantın negatif olduğu, dolayısıyla köklerin karmaşık (sanal) sayı olduğu anlamına gelir. Doğrusal bir denklemde ise \(a = 0\) demektir ve tek bir çözüm yoktur.
Ondalık ve negatif sayılarla çalışır mı? Evet — a, b ve c için istediğiniz herhangi bir gerçek sayıyı girebilirsiniz.