Máy Tính Tán Xạ Compton

Máy Tính Tán Xạ Compton

Đang tăng trưởng AI Skill PRO

Nhập phép tính

Kết quả

Độ dịch chuyển bước sóng Compton (Δλ)
2,4263
picomet (pm)
Δλ (nanomet) 0,002426 nm
Bước sóng tán xạ λ' 5,002426 nm
Bước sóng Compton của electron 2,4263 pm

Công thức

Δλ=hmec(1−cos⁡θ)trong đó{θ=Góc tán xạ (độ)λ′=Tới λ (nm)+Δλhmec≈2.426pm\begin{gathered} \Delta\lambda = \frac{h}{m_e c}\left(1 - \cos{\theta}\right) \\[1.5em] \text{trong đó}\quad \left\{ \begin{aligned} \theta &= \text{Góc tán xạ (độ)} \\ \lambda^{\prime} &= {{\text{Tới }\lambda\text{ (nm)}}} + \Delta\lambda \\ \frac{h}{m_e c} &\approx 2.426\,\text{pm} \end{aligned} \right. \end{gathered}
Thống kê sử dụng

Quảng cáo

Báo lỗi nội dung trang này

Tán Xạ Compton Là Gì?

Tán xạ Compton mô tả cách một photon tia X hay tia gamma mất bớt năng lượng khi va chạm với electron tự do hoặc liên kết yếu. Hiện tượng này được Arthur Compton phát hiện năm 1923 và đã cung cấp bằng chứng quyết định rằng ánh sáng mang động lượng và hành xử như một hạt. Sau va chạm, photon tán xạ có bước sóng dài hơn photon tới, và phần chênh lệch này được gọi là độ dịch chuyển Compton, ký hiệu \(\Delta\lambda\).

Sơ đồ photon tán xạ trên một electron đứng yên, gồm photon tới, photon tán xạ theo góc theta và electron giật lùi
Tán xạ Compton: photon tới bị lệch hướng khi va chạm với electron, truyền năng lượng cho electron và bước sóng của nó tăng lên.

Giải Thích Công Thức

Độ dịch chuyển bước sóng chỉ phụ thuộc vào góc tán xạ \(\theta\), chứ không phụ thuộc vào bước sóng ban đầu:

$$\Delta\lambda = \frac{h}{m_e c}\left(1 - \cos\theta\right)$$

Trong đó \(h\) là hằng số Planck (\(6{,}626 \times 10^{-34}\,\text{J}\cdot\text{s}\)), \(m_e\) là khối lượng nghỉ của electron (\(9{,}109 \times 10^{-31}\,\text{kg}\)) và \(c\) là vận tốc ánh sáng (\(2{,}998 \times 10^{8}\,\text{m/s}\)). Tổ hợp \(h/(m_e c)\) chính là bước sóng Compton của electron, \(\approx 2{,}426 \times 10^{-12}\,\text{m}\) (\(2{,}426\,\text{pm}\)). Độ dịch chuyển bằng 0 khi \(\theta = 0^\circ\) (tán xạ thẳng về phía trước) và đạt cực đại khi \(\theta = 180^\circ\) (tán xạ ngược), lúc đó \(\Delta\lambda = 2 \times 2{,}426\,\text{pm}\).

Quảng cáo
Đồ thị độ dịch bước sóng Compton theo góc tán xạ, đường cong tăng từ 0 tại 0 độ đến cực đại tại 180 độ
The wavelength shift Δλ follows (1 − cos θ), reaching its maximum at 180°.

Cách Sử Dụng Máy Tính

Nhập bước sóng của photon tới theo nanomet và góc tán xạ theo độ (0–180). Máy tính sẽ trả về độ dịch chuyển Compton \(\Delta\lambda\) tính theo picomet và nanomet, kèm theo bước sóng tán xạ thu được \(\lambda^{\prime} = \lambda + \Delta\lambda\).

Ví Dụ Minh Họa

Với góc tán xạ \(90^\circ\), ta có \(\cos 90^\circ = 0\), nên $$\Delta\lambda = \frac{h}{m_e c} \times (1 - 0) = 2{,}426\,\text{pm}.$$ Nếu tia X tới có bước sóng \(0{,}005\,\text{nm}\) (\(5\,\text{pm}\)) thì bước sóng tán xạ trở thành \(5 + 2{,}426 = 7{,}426\,\text{pm} \approx 0{,}007426\,\text{nm}\).

Quảng cáo

Độ dịch chuyển Compton ở các góc tán xạ thông dụng

Độ dịch chuyển chỉ phụ thuộc vào góc tán xạ \(\theta\), không phụ thuộc vào bước sóng tới: \(\Delta\lambda = \frac{h}{m_e c}(1-\cos\theta)\), với bước sóng Compton \(h/(m_e c) \approx 2.426\) pm. Bảng này áp dụng công thức cho hai photon tới ví dụ: 5 pm (tia X cứng, khoảng 248 keV) và 0.5 pm (tia gamma, khoảng 2.48 MeV).

Góc θ 1 − cos θ Δλ (pm) λ′ với λ = 5 pm (pm) Δλ/λ với 5 pm λ′ với λ = 0.5 pm (pm) Δλ/λ với 0.5 pm
0° 0 0 5.000 0 0.500 0
30° 0.134 0.325 5.325 0.065 0.825 0.650
45° 0.293 0.711 5.711 0.142 1.211 1.422
60° 0.500 1.213 6.213 0.243 1.713 2.426
90° 1.000 2.426 7.426 0.485 2.926 4.852
120° 1.500 3.639 8.639 0.728 4.139 7.278
150° 1.866 4.527 9.527 0.905 5.027 9.054
180° 2.000 4.852 9.852 0.970 5.352 9.704

Ví dụ (90°, 5 pm): \(\lambda' = 5 + 2.426\,(1-\cos 90^\circ) = 5 + 2.426 \times 1 = 7.426\) pm. Với photon 0.5 pm, cùng góc này cho \(\lambda' = 0.5 + 2.426 = 2.926\) pm, gấp gần sáu lần bước sóng ban đầu.

Câu Hỏi Thường Gặp

Vì sao độ dịch chuyển không phụ thuộc vào bước sóng tới? Công thức chỉ chứa các hằng số và góc tán xạ, nên với một góc cho trước, độ dịch chuyển tuyệt đối \(\Delta\lambda\) luôn như nhau bất kể bước sóng ban đầu là bao nhiêu.

Độ dịch chuyển lớn nhất có thể đạt được là bao nhiêu? Tại \(\theta = 180^\circ\), thừa số \((1 - \cos\theta) = 2\), cho độ dịch chuyển lớn nhất là \(4{,}852\,\text{pm}\).

Hiện tượng này có xảy ra với ánh sáng nhìn thấy không? Độ dịch chuyển (chỉ vài pm) là không đáng kể so với bước sóng ánh sáng nhìn thấy (hàng trăm nm), nên hiệu ứng chỉ đo được với tia X và tia gamma.

Cập nhật lần cuối:

Phổ biến nhất trong Vật lý và Kỹ thuật

Xem tất cả máy tính Vật lý và Kỹ thuật