Công cụ này làm được gì
Máy Tính Chia Phân Số giúp bạn chia một phân số cho một phân số khác và trả về đáp án dưới dạng phân số đã rút gọn tối giản cùng với giá trị thập phân tương ứng. Bạn chỉ cần nhập tử số và mẫu số của từng phân số, công cụ sẽ lo phần tính toán — bao gồm cả việc rút gọn kết quả về dạng tối giản và xử lý dấu âm.
Cách sử dụng
Nhập phân số thứ nhất theo dạng a/b (tử số a trên mẫu số b) và phân số thứ hai theo dạng c/d. Bấm nút tính toán. Kết quả sẽ hiển thị phân số thương đã rút gọn cùng giá trị thập phân gần đúng. Với số nguyên, bạn chỉ cần viết số đó trên mẫu số 1 — ví dụ, số 5 chính là \(5/1\).
Giải thích công thức
Chia cho một phân số cũng giống như nhân với nghịch đảo của nó — đây chính là quy tắc kinh điển "giữ, đổi, lật". Giữ nguyên phân số thứ nhất, đổi phép chia thành phép nhân, rồi lật ngược phân số thứ hai:
$$\dfrac{\text{a}}{\text{b}} \div \dfrac{\text{c}}{\text{d}} = \dfrac{\text{a}}{\text{b}} \times \dfrac{\text{d}}{\text{c}} = \dfrac{\text{a} \cdot \text{d}}{\text{b} \cdot \text{c}}$$
Sau khi nhân chéo, công cụ tìm ước chung lớn nhất (ƯCLN) của tử số và mẫu số rồi chia cả hai cho số đó để cho ra phân số tối giản.
Ví dụ minh họa
Chia 2/3 cho 4/9. Lật ngược phân số thứ hai:
$$\dfrac{2}{3} \times \dfrac{9}{4} = \dfrac{2 \cdot 9}{3 \cdot 4} = \dfrac{18}{12}$$
ƯCLN của 18 và 12 là 6, nên \(18/12\) rút gọn thành \(3/2\), tương đương 1,5 ở dạng thập phân.
Thêm các ví dụ minh họa về chia phân số
Mỗi ví dụ dùng quy tắc \(\dfrac{a}{b} \div \dfrac{c}{d} = \dfrac{a \times d}{b \times c}\): giữ nguyên phân số thứ nhất, đổi ÷ thành ×, và lật ngược phân số thứ hai.
Ví dụ 1: Số nguyên chia cho một phân số
Tính \(5 \div \dfrac{2}{3}\).
- Viết 5 dưới dạng phân số: \(5 = \dfrac{5}{1}\).
- Giữ, đổi, lật: \(\dfrac{5}{1} \times \dfrac{3}{2}\).
- Nhân chéo: \(\dfrac{5 \times 3}{1 \times 2} = \dfrac{15}{2}\).
- Rút gọn: \(\gcd(15, 2) = 1\), nên phân số đã ở dạng tối giản.
- Chuyển đổi: \(\dfrac{15}{2} = 7\tfrac{1}{2} = 7.5\).
Kết quả: 15/2. Kiểm tra: \(\dfrac{15}{2} \times \dfrac{2}{3} = \dfrac{30}{6} = 5\).
Ví dụ 2: Phân số âm
Tính \(-\dfrac{3}{4} \div \dfrac{5}{8}\).
- Giữ phân số thứ nhất và lật phân số thứ hai: \(-\dfrac{3}{4} \times \dfrac{8}{5}\).
- Nhân chéo: \(\dfrac{-3 \times 8}{4 \times 5} = \dfrac{-24}{20}\).
- Rút gọn: \(\gcd(24, 20) = 4\), nên \(\dfrac{-24 \div 4}{20 \div 4} = -\dfrac{6}{5}\).
- Chuyển đổi: \(-\dfrac{6}{5} = -1\tfrac{1}{5} = -1.2\).
Kết quả: -6/5. Thương là số âm vì chỉ có đúng một trong hai phân số là số âm. Kiểm tra: \(-\dfrac{6}{5} \times \dfrac{5}{8} = -\dfrac{30}{40} = -\dfrac{3}{4}\).
Ví dụ 3: Hỗn số
Tính \(1\tfrac{1}{2} \div \dfrac{3}{4}\).
- Chuyển thành phân số không thực sự: \(1\tfrac{1}{2} = \dfrac{1 \times 2 + 1}{2} = \dfrac{3}{2}\).
- Giữ, đổi, lật: \(\dfrac{3}{2} \times \dfrac{4}{3}\).
- Nhân chéo: \(\dfrac{3 \times 4}{2 \times 3} = \dfrac{12}{6}\).
- Rút gọn: \(\gcd(12, 6) = 6\), nên \(\dfrac{12 \div 6}{6 \div 6} = \dfrac{2}{1} = 2\).
Kết quả: 2. Kiểm tra: \(2 \times \dfrac{3}{4} = \dfrac{3}{2} = 1\tfrac{1}{2}\).
Thuật ngữ chính: Nghịch đảo, Thương, ƯCLN và các khái niệm khác
- Tử số: số ở phía trên của phân số, cho biết bạn có bao nhiêu phần. Trong \(\dfrac{3}{4}\), tử số là 3.
- Mẫu số: số ở phía dưới, cho biết cần bao nhiêu phần bằng nhau để tạo thành một đơn vị. Trong \(\dfrac{3}{4}\), mẫu số là 4. Mẫu số không bao giờ được bằng 0.
- Nghịch đảo: phân số được lật ngược lên xuống. Nghịch đảo của \(\dfrac{c}{d}\) là \(\dfrac{d}{c}\), nên nghịch đảo của \(\dfrac{2}{3}\) là \(\dfrac{3}{2}\). Số nguyên n có nghịch đảo là \(\dfrac{1}{n}\). Số 0 không có nghịch đảo, vì khi đó mẫu số sẽ bằng 0.
- Thương: kết quả của một phép chia. Trong \(\dfrac{1}{2} \div \dfrac{1}{4} = 2\), thương là 2.
- Ước chung lớn nhất (gcd): số nguyên dương lớn nhất chia hết cho cả hai số nguyên. \(\gcd(24, 20) = 4\).
- Dạng tối giản (phân số rút gọn): phân số có tử số và mẫu số không có ước chung nào khác 1. \(\dfrac{6}{5}\) là dạng tối giản; \(\dfrac{24}{20}\) thì không. Chia cả tử số và mẫu số cho ước chung lớn nhất sẽ đưa phân số về dạng tối giản.
- Phân số không thực sự: phân số có giá trị tuyệt đối của tử số lớn hơn hoặc bằng mẫu số, chẳng hạn \(\dfrac{15}{2}\). Giá trị của nó bằng 1 trở lên (hoặc −1 trở xuống).
- Hỗn số: gồm một số nguyên cộng với một phân số thực sự, chẳng hạn \(7\tfrac{1}{2}\), bằng phân số không thực sự \(\dfrac{15}{2}\).
Cách chia phân số bằng tay, từng bước
Lấy \(\dfrac{3}{4} \div \dfrac{2}{5}\) làm ví dụ xuyên suốt.
- Chuyển số nguyên và hỗn số thành phân số không thực sự. Viết số nguyên n thành \(\dfrac{n}{1}\), và hỗn số \(w\tfrac{p}{q}\) thành \(\dfrac{w \times q + p}{q}\). Ở đây cả hai số đã là phân số.
- Kiểm tra số 0. Mẫu số không được bằng 0, và tử số của phân số thứ hai không được bằng 0, vì chia cho 0 là không xác định. Ở đây 4, 5 và 2 đều khác 0.
- Giữ, đổi, lật. Giữ nguyên phân số thứ nhất, đổi ÷ thành ×, và lật phân số thứ hai: \(\dfrac{3}{4} \times \dfrac{5}{2}\).
- Có thể rút gọn các thừa số chung trước. Bất kỳ tử số nào cũng có thể triệt tiêu với bất kỳ mẫu số nào. Cách này giúp các số nhỏ hơn. Ở đây 3 và 4 không có thừa số chung với 5 và 2, nên không có gì để triệt tiêu.
- Nhân tử số và mẫu số. \(\dfrac{3 \times 5}{4 \times 2} = \dfrac{15}{8}\).
- Chia cả tử số và mẫu số cho ước chung lớn nhất. \(\gcd(15, 8) = 1\), nên \(\dfrac{15}{8}\) đã ở dạng tối giản.
- Chuyển đổi nếu cần. Dưới dạng hỗn số, \(\dfrac{15}{8} = 1\tfrac{7}{8}\). Dưới dạng số thập phân, \(15 \div 8 = 1.875\).
- Kiểm tra lại. Nhân kết quả với phân số thứ hai để khôi phục phân số thứ nhất: \(\dfrac{15}{8} \times \dfrac{2}{5} = \dfrac{30}{40} = \dfrac{3}{4}\). ✓
Câu hỏi thường gặp
Nếu kết quả là phân số không thực sự (phân số lớn hơn 1) thì sao? Công cụ sẽ giữ nguyên dưới dạng phân số tối giản (ví dụ \(3/2\)) và đồng thời hiển thị giá trị thập phân để bạn dễ dàng chuyển sang hỗn số nếu cần.
Tôi có thể chia cho một phân số âm không? Hoàn toàn được. Dấu sẽ được xử lý tự động và mẫu số luôn được hiển thị ở dạng dương.
Tại sao mẫu số không được bằng 0? Phép chia cho 0 là vô nghĩa, vì vậy nếu một mẫu số (hoặc tử số của phân số thứ hai) bằng 0 thì kết quả không phải là một phân số hợp lệ.