Công cụ tính diện tích đa giác bất kỳ là gì?
Công cụ này tính diện tích của mọi đa giác đơn (không tự cắt) — dù đều hay không đều — chỉ từ tọa độ các đỉnh của nó. Công cụ sử dụng công thức dây giày (còn gọi là công thức trắc đạc hay công thức diện tích Gauss), một phương pháp nhanh và chính xác, áp dụng được cho tam giác, tứ giác, ngũ giác và bất kỳ đa giác nào có từ ba đỉnh trở lên. Bên cạnh đó, công cụ còn cho biết chu vi và số đỉnh mà bạn đã nhập.
Cách sử dụng
Hãy liệt kê tọa độ (x, y) của từng đỉnh, mỗi đỉnh trên một dòng, theo định dạng x,y. Bạn đi vòng quanh đa giác theo thứ tự — cùng chiều kim đồng hồ hoặc ngược chiều kim đồng hồ đều được — sao cho hai dòng liền nhau là hai đỉnh kề nhau. Bạn không cần lặp lại đỉnh đầu tiên ở cuối; công cụ sẽ tự động khép kín đa giác. Nhấn nút tính toán để nhận diện tích bao quanh tính theo đơn vị vuông.
Giải thích công thức
Công thức dây giày lấy hoành độ x của mỗi đỉnh nhân với tung độ y của đỉnh kế tiếp, rồi trừ đi tích chéo ngược lại, cộng dồn qua tất cả các cạnh, lấy giá trị tuyệt đối và chia đôi:
$$A = \frac{1}{2}\left| \sum_{i=1}^{n} \left( x_i\, y_{i+1} - x_{i+1}\, y_i \right) \right| \qquad \left( x_i, y_i \right) \in \text{Vertex Coordinates}$$Tên gọi của công thức xuất phát từ hình đan chéo của các phép nhân, trông giống như cách xỏ dây giày. Việc lấy giá trị tuyệt đối đảm bảo kết quả luôn đúng dù bạn đi theo chiều nào.
Ví dụ minh họa
Xét một hình chữ nhật có các đỉnh (0,0), (4,0), (4,3), (0,3). Các tích chéo cho ta \(0\cdot 0-4\cdot 0 = 0\), \(4\cdot 3-4\cdot 0 = 12\), \(4\cdot 3-0\cdot 3 = 12\), \(0\cdot 0-0\cdot 3 = 0\). Tổng \(= 24\), vậy
$$A = \tfrac{1}{2}\cdot|24| = \textbf{12 đơn vị vuông}$$— đúng bằng đáy × chiều cao = \(4 \times 3\).
Các ví dụ minh họa thêm: Tam giác và đa giác lõm
Cả hai ví dụ đều dùng công thức dây giày (Shoelace) \(A = \tfrac{1}{2}\left|\sum (x_i y_{i+1} - x_{i+1} y_i)\right|\), với đỉnh đầu tiên được lặp lại ở cuối danh sách.
Ví dụ 1: Tam giác (0,0), (6,0), (2,4)
| Cạnh | Tích chéo \(x_i y_{i+1} - x_{i+1} y_i\) | Giá trị |
|---|---|---|
| (0,0) → (6,0) | \(0·0 - 6·0\) | 0 |
| (6,0) → (2,4) | \(6·4 - 2·0\) | 24 |
| (2,4) → (0,0) | \(2·0 - 0·4\) | 0 |
Tổng = 0 + 24 + 0 = 24, nên \(A = \tfrac{1}{2}|24| = 12\) đơn vị vuông. Kết quả này khớp với phép kiểm tra đáy-chiều cao: \(\tfrac{1}{2}·6·4 = 12\).
Chu vi theo công thức khoảng cách \(d = \sqrt{(x_2-x_1)^2 + (y_2-y_1)^2}\):
- (0,0) → (6,0): \(\sqrt{36 + 0} = 6\)
- (6,0) → (2,4): \(\sqrt{16 + 16} = \sqrt{32} \approx 5.657\)
- (2,4) → (0,0): \(\sqrt{4 + 16} = \sqrt{20} \approx 4.472\)
Chu vi ≈ 6 + 5.657 + 4.472 = 16.129 đơn vị.
Ví dụ 2: Hình chữ L lõm, theo chiều kim đồng hồ: (0,0), (0,4), (2,4), (2,2), (4,2), (4,0)
| Cạnh | Tích chéo | Giá trị |
|---|---|---|
| (0,0) → (0,4) | \(0·4 - 0·0\) | 0 |
| (0,4) → (2,4) | \(0·4 - 2·4\) | −8 |
| (2,4) → (2,2) | \(2·2 - 2·4\) | −4 |
| (2,2) → (4,2) | \(2·2 - 4·2\) | −4 |
| (4,2) → (4,0) | \(4·0 - 4·2\) | −8 |
| (4,0) → (0,0) | \(4·0 - 0·0\) | 0 |
Tổng đại số là 0 − 8 − 4 − 4 − 8 + 0 = −24. Dấu âm xuất hiện vì các đỉnh được liệt kê theo chiều kim đồng hồ. Lấy giá trị tuyệt đối được 24, và \(A = \tfrac{1}{2}·24 = 12\) đơn vị vuông. Kiểm tra bằng cách tách hình: một hình chữ nhật 2×4 (8) cộng một hình vuông 2×2 (4) = 12.
Chu vi: các cạnh có độ dài 4, 2, 2, 2, 2 và 4 (tất cả song song với trục tọa độ, nên mỗi cạnh chỉ là hiệu một tọa độ). Ví dụ, (0,4) → (2,4) cho \(\sqrt{2^2 + 0^2} = 2\). Tổng = 4 + 2 + 2 + 2 + 2 + 4 = 16 đơn vị.
Từng bước: Tính diện tích và chu vi bằng tay
- Liệt kê các đỉnh theo thứ tự quanh biên (theo chiều kim đồng hồ hoặc ngược chiều kim đồng hồ), rồi lặp lại đỉnh đầu tiên ở cuối danh sách để cạnh cuối khép kín hình.
- Tính tổng thứ nhất: \(S_1 = \sum x_i\,y_{i+1}\), nhân mỗi x với y của đỉnh kế tiếp.
- Tính tổng thứ hai: \(S_2 = \sum x_{i+1}\,y_i\), nhân mỗi x kế tiếp với y hiện tại.
- Trừ: \(S_1 - S_2\). Đây là diện tích kép có dấu; nó dương khi thứ tự ngược chiều kim đồng hồ và âm khi thứ tự theo chiều kim đồng hồ.
- Lấy giá trị tuyệt đối rồi chia đôi: \(A = \tfrac{1}{2}|S_1 - S_2|\).
- Chu vi: với mỗi cạnh tính \(d = \sqrt{(x_{i+1}-x_i)^2 + (y_{i+1}-y_i)^2}\), rồi cộng tất cả các khoảng cách, kể cả cạnh khép kín từ đỉnh cuối về đỉnh đầu.
- Đơn vị: nếu tọa độ tính bằng mét, diện tích tính bằng mét vuông (m²) và chu vi tính bằng mét (m). Diện tích dùng đơn vị tọa độ bình phương; chu vi dùng đơn vị tọa độ tuyến tính.
Mẹo: công thức Shoelace chỉ cho diện tích đúng với đa giác đơn, tức là đa giác mà các cạnh không cắt nhau.
Thuật ngữ chính: Đỉnh, Đa giác đơn, Lõm, Chiều quay
- Đỉnh: điểm góc của đa giác, được cho bởi một cặp tọa độ (x, y).
- Cạnh: đoạn thẳng nối hai đỉnh liên tiếp.
- Đa giác đơn: đa giác khép kín mà các cạnh chỉ gặp nhau tại đầu mút chung và không bao giờ cắt nhau. Công thức Shoelace cho diện tích đúng của nó.
- Đa giác tự cắt (phức): đa giác có các cạnh cắt nhau, ví dụ hình nơ bướm. Khi đó công thức cộng và trừ các vùng chồng lấn, nên kết quả không phải diện tích hình nhìn thấy được.
- Đa giác lồi: mọi góc trong đều nhỏ hơn 180°, và mọi đoạn thẳng nối hai điểm bên trong đều nằm hoàn toàn bên trong hình.
- Đa giác lõm: có ít nhất một góc trong lớn hơn 180°, tạo ra một chỗ lõm vào trong, như hình chữ L.
- Chiều quay: hướng mà các đỉnh được liệt kê. Ngược chiều kim đồng hồ cho tổng đại số dương, còn theo chiều kim đồng hồ cho tổng âm.
- Công thức dây giày (Shoelace, công thức của người khảo sát đất): phương pháp tính diện tích đa giác từ tọa độ các đỉnh bằng cách nhân chéo và cộng lại, được đặt tên theo kiểu đan chéo của các tích.
- Diện tích có dấu: diện tích trước khi lấy giá trị tuyệt đối. Dấu của nó cho biết chiều quay, còn độ lớn là diện tích thực tế với đa giác đơn.
Câu hỏi thường gặp
Các đỉnh có cần nhập đúng thứ tự không? Có. Công thức giả định các điểm liên tiếp tạo thành các cạnh của đa giác. Nhập sai thứ tự sẽ tạo ra một hình tự cắt và cho diện tích sai.
Chiều đi có quan trọng không? Không. Đi theo chiều kim đồng hồ cho tổng thô âm, ngược chiều kim đồng hồ cho tổng dương, nhưng giá trị tuyệt đối khiến diện tích giống nhau trong cả hai trường hợp.
Còn đa giác lõm thì sao? Công thức dây giày xử lý hoàn hảo các đa giác lõm (không lồi), miễn là các cạnh không cắt nhau.