Máy tính thứ tự thực hiện phép tính là gì?
Công cụ này tính giá trị của một biểu thức toán học theo đúng quy tắc thứ tự ưu tiên chuẩn PEMDAS / BODMAS: trước hết là dấu ngoặc, kế đến là lũy thừa, rồi đến phép nhân và phép chia (thực hiện từ trái sang phải), cuối cùng là phép cộng và phép trừ (cũng từ trái sang phải). Bạn chỉ cần nhập một biểu thức bất kỳ, công cụ sẽ trả về kết quả chính xác và không gây nhầm lẫn.
$$\text{Result} = \operatorname{eval}\Big( \text{Math expression} \Big)_{\text{PEMDAS}}$$
$$\text{Result} = \operatorname{eval}\Big( \text{Math expression} \Big)\quad\text{following}\quad \underbrace{(\,)}_{\text{P}} \;\rightarrow\; \underbrace{x^{y}}_{\text{E}} \;\rightarrow\; \underbrace{\times\;\div}_{\text{MD}} \;\rightarrow\; \underbrace{+\;-}_{\text{AS}}$$
Cách sử dụng
Hãy nhập biểu thức gồm các con số và các phép toán + - * / ^ kèm theo dấu ngoặc ( ). Ví dụ, bạn có thể gõ 3 + 4 * 2 ^ 2 - (1 + 1). Máy tính sẽ phân tích biểu thức, áp dụng đúng thứ tự ưu tiên của từng phép toán và hiển thị giá trị tính được.
Giải thích công thức
Quy tắc PEMDAS xác định mức độ ưu tiên của từng phép toán. Lũy thừa (^) có độ ưu tiên cao nhất và kết hợp từ phải sang trái, vì vậy \(2^{3^{2}} = 2^{9} = 512\). Phép nhân và phép chia ở mức ưu tiên tiếp theo và được tính từ trái sang phải, nên \(8 / 4 * 2 = 4\) chứ không phải 1. Phép cộng và phép trừ đứng cuối cùng, cũng tính từ trái sang phải. Dấu ngoặc luôn được ưu tiên trên hết vì buộc phần bên trong phải được tính trước.
Ví dụ minh họa
Tính biểu thức 3 + 4 * 2 ^ 2 - (1 + 1): trước tiên, phần trong ngoặc cho ra \(2\); tiếp theo, lũy thừa cho \(2 ^ 2 = 4\); rồi phép nhân cho \(4 * 4 = 16\); cuối cùng, thực hiện cộng và trừ từ trái sang phải ta được $$3 + 16 - 2 = 17.$$
Bảng thứ tự ưu tiên và tính kết hợp của toán tử
Các toán tử có độ ưu tiên cao hơn được thực hiện trước. Các toán tử cùng cấp được thực hiện theo chiều được chỉ ra trong phần tính kết hợp.
| Độ ưu tiên (1 = cao nhất) | Chữ cái PEMDAS | Toán tử / ký hiệu | Tính kết hợp | Ví dụ và kết quả |
|---|---|---|---|---|
| 1 | P | Dấu ngoặc đơn ( ) | Nhóm trong cùng trước | 2 × (3 + 4) = 2 × 7 = 14 |
| 2 | E | Lũy thừa ^ | Từ phải sang trái | 2^3^2 = 2^9 = 512 |
| 3 | M, D | Nhân * và chia / | Từ trái sang phải | 8 / 4 * 2 = 2 * 2 = 4 |
| 4 | A, S | Cộng + và trừ - | Từ trái sang phải | 10 - 3 + 2 = 7 + 2 = 9 |
Dấu trừ một ngôi: theo quy ước toán học tiêu chuẩn, lũy thừa có độ ưu tiên cao hơn dấu trừ đứng trước, nên \(-3^2 = -(3^2) = -9\). Để bình phương số âm, viết \((-3)^2 = 9\).
Lưu ý: một số ngôn ngữ lập trình và bảng tính dùng quy tắc khác cho dấu trừ một ngôi hoặc tính kết hợp của lũy thừa (ví dụ, Excel tính -3^2 là 9). Bảng này theo quy ước toán học tiêu chuẩn.
PEMDAS so với BODMAS: Các thuật ngữ chính
- Dấu ngoặc đơn / ngoặc vuông: các ký hiệu như ( ) dùng để nhóm một phần biểu thức để tính trước.
- Lũy thừa / bậc / chỉ số mũ: lũy thừa mà một số được nâng lên, như \(a^n\), nghĩa là \(a\) nhân với chính nó \(n\) lần.
- Phép nhân: phép cộng lặp lại, viết là * hoặc ×.
- Phép chia: chia thành các phần bằng nhau, viết là / hoặc ÷. Đây là phép nghịch đảo của phép nhân.
- Phép cộng: gộp các đại lượng lại, viết là +.
- Phép trừ: tìm hiệu, viết là -. Đây là phép nghịch đảo của phép cộng.
- Độ ưu tiên toán tử: thứ tự xếp hạng quyết định toán tử nào được áp dụng trước.
- Tính kết hợp: chiều (từ trái sang phải hoặc từ phải sang trái) mà các toán tử cùng độ ưu tiên được thực hiện.
- Phủ định một ngôi: dấu trừ áp dụng cho một giá trị đơn, như \(-5\), chứ không phải phép trừ giữa hai giá trị.
- Biểu thức: tổ hợp các số, toán tử và nhóm có thể được tính thành một giá trị.
| Bước | PEMDAS (phổ biến ở Mỹ) | BODMAS (phổ biến ở Anh và các nơi khác) |
|---|---|---|
| 1 | Dấu ngoặc đơn | Dấu ngoặc vuông |
| 2 | Lũy thừa | Bậc |
| 3 | Nhân / Chia | Chia / Nhân |
| 4 | Cộng / Trừ | Cộng / Trừ |
Hai quy ước này cho cùng kết quả. Phép nhân và phép chia có độ ưu tiên ngang nhau, và phép cộng và phép trừ cũng vậy. Mỗi cặp được tính từ trái sang phải, nên thứ tự chữ M và D (hoặc D và M) không quan trọng.
Thêm các ví dụ có lời giải
Ví dụ 1: Chia và nhân từ trái sang phải
Tính \(100 / 5 * 2 + 3^2\).
- Lũy thừa: \(3^2 = 9\), nên biểu thức trở thành \(100 / 5 * 2 + 9\).
- Chia (phép ở bên trái nhất trong cặp có độ ưu tiên ngang nhau): \(100 / 5 = 20\).
- Nhân: \(20 * 2 = 40\).
- Cộng: \(40 + 9 = \) 49.
Ví dụ 2: Dấu ngoặc đơn lồng nhau
Tính \(2 * (3 + (4 - 1)^2) - 5\).
- Dấu ngoặc đơn trong cùng: \(4 - 1 = 3\), cho \(2 * (3 + 3^2) - 5\).
- Lũy thừa bên trong dấu ngoặc ngoài: \(3^2 = 9\), cho \(2 * (3 + 9) - 5\).
- Dấu ngoặc đơn ngoài: \(3 + 9 = 12\), cho \(2 * 12 - 5\).
- Nhân: \(2 * 12 = 24\).
- Trừ: \(24 - 5 = \) 19.
Ví dụ 3: Một lỗi thường gặp
Tính \(6 / 2 * (1 + 2)\).
- Dấu ngoặc đơn: \(1 + 2 = 3\), cho \(6 / 2 * 3\).
- Chia trước, vì đây là phép ở bên trái nhất trong cặp có độ ưu tiên ngang nhau: \(6 / 2 = 3\).
- Nhân: \(3 * 3 = \) 9.
Đáp án sai 1 xuất phát từ việc nhân \(2 * 3 = 6\) trước, rồi tính \(6 / 6\). Phép nhân không có độ ưu tiên cao hơn phép chia, nên cách này bỏ qua quy tắc từ trái sang phải. Nếu bạn muốn \(6 / (2(1+2))\), hãy viết rõ các dấu ngoặc đơn thêm vào.
Thêm: Cơ số âm
\(-2^2 = -(2^2) = -4\), trong khi \((-2)^2 = (-2)(-2) = 4\). Dấu ngoặc đơn thay đổi giá trị được bình phương.
Câu hỏi thường gặp
Công cụ có xử lý được số âm không? Có — dấu trừ ở đầu (ví dụ -3 ^ 2) được hiểu là phép đổi dấu áp dụng sau khi tính lũy thừa, nên \(-3 ^ 2 = -9\).
Còn phép chia cho 0 thì sao? Máy tính sẽ tự phát hiện trường hợp chia cho 0 và thông báo rằng biểu thức không thể tính được.
Dấu ngoặc có ngầm hiểu là phép nhân không? Không — bạn cần viết rõ dấu *, ví dụ 2 * (3 + 1) chứ không phải 2(3 + 1).