Máy tính hình bình hành này làm được gì
Công cụ này giúp bạn tìm các đại lượng chưa biết của một hình bình hành — độ dài các cạnh, số đo các góc, đường chéo, chiều cao, chu vi và diện tích — dựa trên bất kỳ tổ hợp dữ kiện nào mà bạn đã có sẵn. Bạn chỉ cần chọn một chế độ "Tính toán" trong danh sách thả xuống, nhập các giá trị cần thiết, và máy tính sẽ trả về toàn bộ các đại lượng còn lại. Đây là một công cụ hình học thuần túy nên dùng được ở mọi nơi; phần chọn đơn vị chỉ là nhãn hiển thị (mọi độ dài phải cùng một đơn vị).
Cách sử dụng
1) Chọn chế độ phù hợp với những dữ kiện bạn đã biết (ví dụ "Cho a, b, A" hoặc chế độ mặc định "Cho b, h"). 2) Điền vào các ô nhập liệu hiện ra. 3) Tùy chọn đặt đơn vị hiển thị và số chữ số có nghĩa. 4) Xem bảng kết quả: liệt kê các góc (\(A = C\) và \(B = D\)), cả hai cạnh, cả hai đường chéo, chiều cao, chu vi và diện tích.
Các công thức
Hai góc kề bù nhau: \(B = 180^\circ - A\), và các góc đối bằng nhau (\(C = A\), \(D = B\)). Chu vi là \(P = 2(a + b)\). Diện tích là $$K = b\cdot h = a\cdot b\cdot\sin A$$ với chiều cao \(h = a\cdot\sin A\). Hai đường chéo được tính theo định lý cosin: $$p = \sqrt{a^2 + b^2 - 2ab\cos A}\quad\text{và}\quad q = \sqrt{a^2 + b^2 + 2ab\cos A}$$ Một cách kiểm tra chéo tiện lợi là đẳng thức hình bình hành: \(p^2 + q^2 = 2(a^2 + b^2)\). Các góc được tính nội bộ bằng radian và hiển thị theo độ.
Ví dụ minh họa
Chế độ "Cho a, b, A" với \(a = 5\), \(b = 8\), \(A = 60^\circ\): \(B = 120^\circ\); $$h = 5\cdot\sin 60^\circ = 4{,}33013$$ $$K = 8\cdot 4{,}33013 = 34{,}6410$$ $$P = 2(13) = 26$$ $$p = \sqrt{25+64-40} = 7$$ $$q = \sqrt{89+40} = 11{,}3578$$ Đẳng thức hình bình hành xác nhận: \(49 + 129 = 178 = 2\cdot 89\).
Thêm ví dụ minh họa cho các chế độ nhập khác
Hai ví dụ này dùng các kiểu dữ liệu đầu vào khác nhau. Trong cả hai, ký hiệu là: các cạnh \(a\) và \(b\), góc \(A\) nằm giữa chúng, chiều cao \(h\) ứng với đáy \(b\), diện tích \(K\), và các đường chéo \(p\) (đối diện góc \(A\), là đường ngắn hơn khi \(A\) là góc nhọn) và \(q\).
Ví dụ 1: cho b và h (chế độ mặc định)
Đã biết: \(b = 10\), \(h = 6\), \(a = 7\) (cạnh xiên).
- Góc: \(\sin A = \dfrac{h}{a} = \dfrac{6}{7} = 0.857143\), nên \(A = \arcsin(0.857143) \approx 59.00^\circ\). Góc kề là \(B = 180^\circ - A \approx 121.00^\circ\).
- Diện tích: \(K = b \cdot h = 10 \times 6 = 60\).
- Chu vi: \(P = 2(a+b) = 2(7+10) = 34\).
- Côsin: \(\cos A = \sqrt{1 - \sin^2 A} = \sqrt{1 - \tfrac{36}{49}} = \dfrac{\sqrt{13}}{7} \approx 0.51508\).
- Các đường chéo theo định lý côsin, với \(2ab\cos A = 2 \cdot 7 \cdot 10 \cdot 0.51508 \approx 72.111\) và \(a^2 + b^2 = 49 + 100 = 149\):
\(p^2 = 149 - 72.111 = 76.889 \Rightarrow p \approx 8.769\)
\(q^2 = 149 + 72.111 = 221.111 \Rightarrow q \approx 14.870\) - Kiểm tra theo định luật hình bình hành: \(p^2 + q^2 = 76.889 + 221.111 = 298\) và \(2(a^2 + b^2) = 2 \cdot 149 = 298\). ✓
Kiểm tra chéo bằng tọa độ: độ lệch ngang của cạnh xiên là \(\sqrt{a^2 - h^2} = \sqrt{13} \approx 3.606\). Khi đó \(p = \sqrt{(10 - 3.606)^2 + 6^2} = \sqrt{76.889}\) và \(q = \sqrt{(10 + 3.606)^2 + 6^2} = \sqrt{221.111}\), khớp với các giá trị trên.
Ví dụ 2: cho diện tích, a và b (nhập nhằng giữa góc nhọn và góc tù)
Đã biết: \(K = 40\), \(a = 5\), \(b = 10\).
- Sin của góc: \(\sin A = \dfrac{K}{ab} = \dfrac{40}{50} = 0.8\).
- Có hai góc có cùng sin này: \(A = \arcsin(0.8) \approx 53.13^\circ\) hoặc \(A = 180^\circ - 53.13^\circ = 126.87^\circ\). Diện tích, các cạnh và chu vi không thể phân biệt hai trường hợp này, nên cả hai đều là hình bình hành hợp lệ.
- Chu vi: \(2(5+10) = 30\). Chiều cao: \(h_b = K/b = 4\) và \(h_a = K/a = 8\).
- Côsin: \(\cos A = \pm 0.6\), nên \(2ab\cos A = \pm 60\) và \(a^2 + b^2 = 125\).
- Trường hợp góc nhọn (\(A = 53.13^\circ\)): \(p^2 = 125 - 60 = 65 \Rightarrow p \approx 8.062\); \(q^2 = 125 + 60 = 185 \Rightarrow q \approx 13.601\).
- Trường hợp góc tù (\(A = 126.87^\circ\)): hai giá trị đường chéo đổi chỗ cho nhau, nên \(p \approx 13.601\) và \(q \approx 8.062\).
- Kiểm tra theo định luật hình bình hành: \(65 + 185 = 250 = 2(25 + 100)\). ✓
Cùng định luật này cũng hữu ích khi biết cả hai đường chéo và một cạnh: \(b = \sqrt{\dfrac{p^2 + q^2}{2} - a^2}\). Với \(p = \sqrt{65}\), \(q = \sqrt{185}\), \(a = 5\): \(b = \sqrt{125 - 25} = 10\). Riêng hai đường chéo chỉ cho \(\sin A\) đến mức lựa chọn nhọn/tù như trên, nên máy tính có thể báo cả hai nghiệm.
So sánh các kịch bản: góc thay đổi thì diện tích và đường chéo thay đổi thế nào
Cố định các cạnh \(a = 5\) và \(b = 8\), nên chu vi luôn bằng \(2(5+8) = 26\). Chỉ có góc \(A\) thay đổi. Công thức: \(h = a\sin A\), \(K = ab\sin A = 40\sin A\), \(p = \sqrt{89 - 80\cos A}\), \(q = \sqrt{89 + 80\cos A}\). Ở đây \(p\) là đường chéo đối diện góc \(A\).
| Góc A | Chiều cao h = a·sin A | Diện tích K = ab·sin A | Đường chéo p | Đường chéo q | Chu vi |
|---|---|---|---|---|---|
| 30° | 2.500 | 20.000 | 4.440 | 12.581 | 26 |
| 45° | 3.536 | 28.284 | 5.695 | 12.065 | 26 |
| 60° | 4.330 | 34.641 | 7.000 | 11.358 | 26 |
| 90° | 5.000 | 40.000 | 9.434 | 9.434 | 26 |
| 120° | 4.330 | 34.641 | 11.358 | 7.000 | 26 |
| 150° | 2.500 | 20.000 | 12.581 | 4.440 | 26 |
- Diện tích lớn nhất ở 90°. Hình trở thành hình chữ nhật và \(K = 5 \times 8 = 40\), vì \(\sin A\) không thể vượt quá 1. Khi đó hai đường chéo bằng nhau: \(\sqrt{89} \approx 9.434\).
- A và 180° − A cho cùng diện tích và chiều cao. So sánh 30° với 150° và 60° với 120°: \(\sin A = \sin(180^\circ - A)\).
- Hai đường chéo đổi chỗ cho nhau. Vì \(\cos(180^\circ - A) = -\cos A\), giá trị của \(p\) và \(q\) hoán đổi vị trí. Đường chéo ngắn hơn luôn nằm đối diện góc nhọn.
- Kiểm tra: ở mọi hàng, \(p^2 + q^2 = 178 = 2(5^2 + 8^2)\). Với 60°: \(49 + 129 = 178\). ✓
- Khi \(A\) tiến về 0° hoặc tiến về 180°, hình bị dẹt dần: diện tích tiến về 0 và các đường chéo tiến về \(b - a = 3\) và \(a + b = 13\).
Câu hỏi thường gặp
Đơn vị có làm thay đổi tỷ lệ các con số của tôi không? Không — mọi độ dài đều được xem là cùng một đơn vị, và đơn vị đó chỉ đơn giản được gắn vào kết quả. Diện tích sẽ mang đơn vị đó ở dạng bình phương.
Vì sao đôi khi tôi bị báo lỗi? Một số dữ kiện mô tả một hình không thể tồn tại, ví dụ diện tích lớn hơn \(a\cdot b\) (khiến \(\sin A\) vượt quá 1) hoặc một đường chéo nằm ngoài miền hợp lệ của hàm cosin. Hãy điều chỉnh các giá trị sao cho chúng nhất quán về mặt hình học.
Đường chéo nào là p và đường chéo nào là q? \(p\) là đường chéo đối diện với góc A, còn \(q\) đối diện với góc B; đường nào dài hơn tùy thuộc vào việc góc A là góc nhọn hay góc tù.