Số nguyên tố là gì?
Số nguyên tố là số tự nhiên lớn hơn 1 và chỉ có đúng hai ước số dương: 1 và chính nó. Hợp số là số có nhiều hơn hai ước số. Số 1 khá đặc biệt: nó chỉ có một ước số duy nhất, nên không phải số nguyên tố cũng chẳng phải hợp số. Công cụ này sẽ cho bạn biết số bạn nhập vào là số nguyên tố hay hợp số, liệt kê các ước số của nó, đồng thời chỉ ra số nguyên tố liền trước và liền sau.
Cách sử dụng
Nhập một số tự nhiên lớn hơn 1 vào ô và bấm tính. Công cụ sẽ phân loại đó là số nguyên tố hay hợp số, hiển thị lại con số bạn đã nhập, liệt kê toàn bộ ước số (đối với hợp số), rồi cho biết số nguyên tố lớn nhất nhỏ hơn nó và số nguyên tố nhỏ nhất lớn hơn nó.
Giải thích công thức
Chúng tôi dùng phương pháp chia thử tất định kết hợp với tối ưu hóa 6k±1. Trước hết, ta xác nhận 2 và 3 là các số nguyên tố đã biết, rồi loại bỏ ngay các số chẵn và bội của 3. Sau đó, ta chỉ kiểm tra các ước số có dạng \(6k-1\) và \(6k+1\) (5, 7, 11, 13, ...) cho đến căn bậc hai của \(n\). Nếu không có số nào chia hết \(n\) thì \(n\) là số nguyên tố. Sở dĩ chỉ cần kiểm tra đến căn bậc hai vì bất kỳ ước số nào lớn hơn căn bậc hai cũng luôn đi kèm với một ước số nhỏ hơn nó.
$$n = \text{Number} \text{ is prime} \iff n > 1 \;\wedge\; \nexists\, d \in [\,2,\ \lfloor\sqrt{n}\rfloor\,] : n \bmod d = 0$$
Ví dụ minh họa
Lấy \(n = 97\). Căn bậc hai của nó xấp xỉ 9,85. Đây là số lẻ và không phải bội của 3. Ta thử với 5 (\(97 \bmod 5 = 2\)) và 7 (\(97 \bmod 7 = 6\)). Ứng viên tiếp theo là 11, nhưng \(11 \times 11 = 121 > 97\) nên ta dừng lại. Không tìm thấy ước số nào, vậy 97 là số nguyên tố. Số nguyên tố liền trước là 89 và liền sau là 101.
Số nguyên tố và hợp số: So sánh các số ví dụ
Bảng cho thấy cách phép thử chia thử xử lý bảy số đầu vào. Cận căn bậc hai là \(\lfloor\sqrt{n}\rfloor\), ước số lớn nhất cần phải thử. Nếu không có số nguyên nào từ 2 đến cận này chia hết \(n\), thì \(n\) là số nguyên tố. Số nguyên tố liền trước và liền sau là các số nguyên tố gần nhất nhỏ hơn và lớn hơn \(n\) một cách nghiêm ngặt.
| Số đầu vào n | Trạng thái | Tất cả các ước | Số nguyên tố liền trước | Số nguyên tố liền sau | Cận căn bậc hai \(\lfloor\sqrt{n}\rfloor\) |
|---|---|---|---|---|---|
| 2 | Nguyên tố | 1, 2 | không có | 3 | 1 (không có ước nào cần thử; 2 là số nguyên tố chẵn duy nhất) |
| 9 | Hợp số | 1, 3, 9 | 7 | 11 | 3 (3 chia hết 9) |
| 15 | Hợp số | 1, 3, 5, 15 | 13 | 17 | 3 (3 chia hết 15) |
| 49 | Hợp số | 1, 7, 49 | 47 | 53 | 7 (7 chia hết 49) |
| 91 | Hợp số | 1, 7, 13, 91 | 89 | 97 | 9 (7 chia hết 91) |
| 97 | Nguyên tố | 1, 97 | 89 | 101 | 9 (2, 3, 5, 7, 9 đều không chia hết 97) |
| 121 | Hợp số | 1, 11, 121 | 113 | 127 | 11 (11 chia hết 121) |
Hợp số trông giống số nguyên tố: 49, 91 và 121 dễ bị nhầm với số nguyên tố vì chúng là số lẻ và không chia hết cho 3 hoặc 5.
- \(49 = 7 \times 7\)
- \(91 = 7 \times 13\)
- \(121 = 11 \times 11\)
Mỗi số đều có một ước không vượt quá cận căn bậc hai của nó, vì vậy nếu chỉ kiểm tra 2, 3 và 5 thì sẽ kết luận sai rằng chúng là số nguyên tố. Ngược lại, 97 không có ước nào đến 9, nên nó là số nguyên tố.
Thuật ngữ và định nghĩa chính
- Số nguyên tố
- Một số nguyên lớn hơn 1 mà các ước dương duy nhất của nó là 1 và chính nó (ví dụ 2, 3, 5, 7, 97).
- Hợp số
- Một số nguyên lớn hơn 1 có ít nhất một ước khác 1 và chính nó (ví dụ 9, 49, 91). Các số 0 và 1 không phải là số nguyên tố cũng không phải là hợp số.
- Thừa số / ước số
- Một số nguyên \(d\) chia hết \(n\) mà không có số dư. Với 15, các thừa số là 1, 3, 5, 15.
- Số dư (mod)
- Phần dư sau phép chia. \(n \bmod d = 0\) có nghĩa là \(d\) chia hết \(n\) đúng. Ví dụ, \(91 \bmod 7 = 0\) nhưng \(97 \bmod 7 = 6\).
- Cận căn bậc hai
- Nếu \(n = a \times b\) với \(a \le b\), thì \(a \le \sqrt{n}\). Vì vậy mọi hợp số đều có một ước nằm giữa 2 và \(\lfloor\sqrt{n}\rfloor\), và việc thử vượt quá mức đó là không cần thiết.
- Chia thử
- Một phép thử tính nguyên tố chia \(n\) cho các ước ứng viên từ 2 đến \(\lfloor\sqrt{n}\rfloor\). Nếu có phép chia nào có số dư 0, thì \(n\) là hợp số; ngược lại, nó là số nguyên tố. Phương pháp này đơn giản và đáng tin cậy, và nhanh với các số có độ lớn vừa phải.
- Dạng 6k±1
- Mọi số nguyên tố lớn hơn 3 đều có thể viết dưới dạng \(6k-1\) hoặc \(6k+1\) với một số nguyên \(k\) nào đó, vì các số dư khác modulo 6 đều chia hết cho 2 hoặc 3. Điều này cho phép một phép thử bỏ qua khoảng hai phần ba các ước ứng viên. Chiều ngược lại không đúng: 25, 35, 49 và 91 đều có dạng này nhưng là hợp số.
- Số nguyên tố sinh đôi
- Hai số nguyên tố hơn kém nhau 2, chẳng hạn (3, 5), (11, 13), (17, 19) và (41, 43). Việc có tồn tại vô hạn cặp số nguyên tố sinh đôi hay không là một câu hỏi mở trong toán học.
Quy ước và trường hợp biên
Mỗi trường hợp dưới đây đã được chạy thật trên công cụ này; cột kết quả là đúng giá trị công cụ trả về.
| Trường hợp | Đầu vào | Kết quả |
|---|---|---|
| 1 có phải số nguyên tố? | 1 | không phải số nguyên tố cũng không phải hợp số |
| 2 có phải số nguyên tố? | 2 | số nguyên tố |
| 0 có phải số nguyên tố? | 0 | không hợp lệ |
Kiểm tra ngày 2026-11-08
Câu hỏi thường gặp
1 có phải là số nguyên tố không? Không. Số 1 chỉ có một ước số duy nhất nên không phải số nguyên tố cũng không phải hợp số.
2 có phải số nguyên tố không? Có. 2 là số nguyên tố nhỏ nhất và cũng là số nguyên tố chẵn duy nhất. Nó không có số nguyên tố nào đứng trước.
Tại sao chỉ liệt kê ước số cho hợp số? Theo định nghĩa, số nguyên tố chỉ có ước số là 1 và chính nó, nên công cụ chỉ cần ghi rõ điều đó. Hợp số có thể có nhiều ước số, chúng được liệt kê theo thứ tự tăng dần.