Phép nhân lặp là gì?
Lũy thừa chính là cách viết gọn của phép nhân lặp lại. Khi viết \(a^n\), nghĩa là bạn nhân cơ số a với chính nó n lần. Con số được đem nhân gọi là cơ số, còn số lần nhân gọi là số mũ (hay bậc lũy thừa). Công cụ này tính được \(a^n\) với mọi cơ số và số mũ là số thực, bao gồm cả giá trị âm và phân số.
Cách dùng máy tính
Bạn chỉ cần nhập cơ số (a) và số mũ (n), rồi xem kết quả. Với số mũ là số nguyên dương, kết quả là cơ số nhân với chính nó đúng bấy nhiêu lần. Số mũ âm sẽ cho ra nghịch đảo, còn số mũ là phân số sẽ cho ra căn (ví dụ, số mũ 0,5 cho ra căn bậc hai của cơ số).
Giải thích công thức
Định nghĩa cốt lõi là:
$$a^n = a \times a \times \dots \times a \quad (n \text{ lần})$$
Vài trường hợp đặc biệt nên ghi nhớ: mọi số khác 0 mũ 0 đều bằng 1; \(a^1\) bằng chính cơ số đó; và \(a^{-n} = 1 \div a^n\).
Ví dụ minh họa
Giả sử a = 2 và n = 10. Khi đó $$2^{10} = 2\times2\times2\times2\times2\times2\times2\times2\times2\times2 = 1{.}024.$$ Đây cũng chính là lý do vì sao một kilobyte (\(2^{10}\) byte) bằng 1.024 byte.
Bảng tham chiếu lũy thừa thường dùng
Các giá trị này hữu ích để kiểm tra kết quả từ máy tính, máy tính tính \(a^n = a \times a \times \dots \times a\) (n thừa số).
Bình phương và lập phương, từ 1 đến 12
| n | n² (bình phương) | n³ (lập phương) |
|---|---|---|
| 1 | 1 | 1 |
| 2 | 4 | 8 |
| 3 | 9 | 27 |
| 4 | 16 | 64 |
| 5 | 25 | 125 |
| 6 | 36 | 216 |
| 7 | 49 | 343 |
| 8 | 64 | 512 |
| 9 | 81 | 729 |
| 10 | 100 | 1,000 |
| 11 | 121 | 1,331 |
| 12 | 144 | 1,728 |
Lũy thừa của 2, từ 2¹ đến 2¹⁶
| Lũy thừa | Giá trị | Lũy thừa | Giá trị |
|---|---|---|---|
| 2¹ | 2 | 2⁹ | 512 |
| 2² | 4 | 2¹⁰ | 1,024 |
| 2³ | 8 | 2¹¹ | 2,048 |
| 2⁴ | 16 | 2¹² | 4,096 |
| 2⁵ | 32 | 2¹³ | 8,192 |
| 2⁶ | 64 | 2¹⁴ | 16,384 |
| 2⁷ | 128 | 2¹⁵ | 32,768 |
| 2⁸ | 256 | 2¹⁶ | 65,536 |
Lũy thừa của 10, từ 10¹ đến 10⁶
| Lũy thừa | Giá trị | Tên gọi |
|---|---|---|
| 10¹ | 10 | mười |
| 10² | 100 | trăm |
| 10³ | 1,000 | nghìn |
| 10⁴ | 10,000 | mười nghìn |
| 10⁵ | 100,000 | trăm nghìn |
| 10⁶ | 1,000,000 | triệu |
Thêm các ví dụ minh họa
Ví dụ 1: Cơ số âm, số mũ chẵn so với số mũ lẻ
- Số mũ chẵn: \((-3)^4 = (-3)\times(-3)\times(-3)\times(-3)\). Ghép các thừa số thành cặp: \((-3)\times(-3) = 9\), nên \(9 \times 9 = \)81.
- Số mũ lẻ: \((-3)^3 = (-3)\times(-3)\times(-3) = 9 \times (-3) = -27\).
- Quy tắc: cơ số âm cho kết quả dương khi số mũ chẵn và cho kết quả âm khi số mũ lẻ.
Ví dụ 2: Số mũ âm với cơ số là phân số
- Số mũ âm nghĩa là lấy nghịch đảo: \(a^{-n} = \dfrac{1}{a^n}\).
- \(\left(\tfrac{1}{2}\right)^{-3} = \left(\tfrac{2}{1}\right)^{3} = 2 \times 2 \times 2 = \)8.
- Kiểm tra: \(\left(\tfrac{1}{2}\right)^{3} = \tfrac{1}{8}\), và nghịch đảo của \(\tfrac{1}{8}\) là 8.
Ví dụ 3: Số mũ phân số
- Số mũ \(\tfrac{1}{3}\) nghĩa là căn bậc ba: \(27^{1/3} = \sqrt[3]{27} = 3\), vì \(3 \times 3 \times 3 = 27\).
- Với \(8^{2/3}\), trước tiên lấy căn bậc ba, sau đó bình phương: \(8^{2/3} = \left(\sqrt[3]{8}\right)^{2} = 2^2 = 4\).
- Nói chung, \(a^{m/n} = \left(\sqrt[n]{a}\right)^{m}\).
Thuật ngữ chính: Cơ số, số mũ và lũy thừa
- Cơ số: số được nhân với chính nó. Trong \(5^3\), cơ số là 5.
- Số mũ (còn gọi là lũy thừa hoặc chỉ số): số lần cơ số được dùng làm thừa số. Trong \(5^3\), số mũ là 3. Người ta cũng nói “5 lũy thừa 3”, và kết quả 125 thường cũng được gọi là một lũy thừa của 5.
- Bình phương: lũy thừa với số mũ 2, ví dụ \(7^2 = 49\).
- Lập phương: lũy thừa với số mũ 3, ví dụ \(4^3 = 64\).
- Nghịch đảo: số mà khi nhân với một số cho trước thì được 1. Nghịch đảo của \(a\) là \(\tfrac{1}{a}\), và số mũ âm nghĩa là lấy nghịch đảo: \(a^{-n} = \tfrac{1}{a^n}\).
- Căn: phép ngược của lũy thừa. Căn bậc n của \(a\) là \(a^{1/n}\); ví dụ, \(\sqrt{81} = 81^{1/2} = 9\).
- Số mũ bằng 0: \(a^0 = 1\) với mọi \(a\) khác 0.
- Trường hợp \(0^0\): trong một số ngữ cảnh của giải tích, biểu thức này không xác định, còn trong đại số, tổ hợp và nhiều ngôn ngữ lập trình, nó thường được quy ước bằng 1. Hãy xử lý theo ngữ cảnh bạn đang làm việc.
- Cơ số âm với số mũ không nguyên: ví dụ \((-8)^{1/2}\) hoặc \((-2)^{0.5}\) không có kết quả trong tập số thực (đó là số phức), vì vậy máy tính chỉ dùng số thực không thể trả về giá trị cho các trường hợp này.
Câu hỏi thường gặp
Số mũ âm có nghĩa là gì? Nó nghĩa là lấy nghịch đảo: \(2^{-3} = 1 \div 2^3 = 1 \div 8 = 0{,}125\).
Một số bất kỳ mũ 0 bằng bao nhiêu? Mọi cơ số khác 0 khi mũ 0 đều bằng 1.
Số mũ có thể là phân số không? Có. Số mũ phân số biểu diễn một căn — ví dụ \(9^{0,5} = \sqrt{9} = 3\).