Công cụ này làm gì
Công cụ này giúp bạn tính diện tích và chu vi của một tam giác khi đã biết tọa độ Descartes của ba đỉnh: A(x1, y1), B(x2, y2) và C(x3, y3). Dữ liệu nhập vào là các số thực bất kỳ trên mặt phẳng tọa độ, nên có thể là số âm, số 0, số nguyên hay số thập phân đều được. Kết quả mang đúng đơn vị theo tọa độ của bạn: diện tích tính bằng đơn vị diện tích (đơn vị bình phương), còn chu vi tính bằng đơn vị độ dài. Nếu tọa độ chỉ là những con số thuần túy thì kết quả cũng không có đơn vị.
Cách sử dụng
Nhập giá trị x và y cho từng đỉnh A, B và C, sau đó xem ngay diện tích và chu vi. Bảng kết quả còn tách chu vi thành ba cạnh AB, BC và CA để bạn dễ dàng kiểm tra độ dài của từng cạnh.
Giải thích công thức
Diện tích được tính bằng công thức Gauss (hay còn gọi là công thức dây giày — shoelace).
$$A = \frac{1}{2}\left| x_1(y_2 - y_3) + x_2(y_3 - y_1) + x_3(y_1 - y_2) \right|$$Biểu thức có dấu \((x_1 \cdot y_2 + x_2 \cdot y_3 + x_3 \cdot y_1 - y_1 \cdot x_2 - y_2 \cdot x_3 - y_3 \cdot x_1)\) bằng hai lần diện tích có dấu; khi chia cho 2 và lấy giá trị tuyệt đối, ta luôn được một diện tích dương, bất kể bạn liệt kê các đỉnh theo chiều kim đồng hồ hay ngược chiều kim đồng hồ. Chu vi đơn giản là tổng độ dài ba cạnh, mỗi cạnh được tính bằng công thức khoảng cách Pythagore giữa hai điểm.
$$P = \overline{AB} + \overline{BC} + \overline{CA}$$ $$\text{where}\quad \left\{ \begin{aligned} \overline{AB} &= \sqrt{(x_1 - x_2)^2 + (y_1 - y_2)^2} \\ \overline{BC} &= \sqrt{(x_2 - x_3)^2 + (y_2 - y_3)^2} \\ \overline{CA} &= \sqrt{(x_3 - x_1)^2 + (y_3 - y_1)^2} \end{aligned} \right.$$
Ví dụ minh họa
Với A(-2, 3), B(-3, -1), C(3, -2): tổng của tích chéo là \(2 + 6 + 9 + 9 + 3 - 4 = 25\), nên \(S = \left| 25/2 \right| =\) 12,5. Các cạnh lần lượt là \(AB = \sqrt{17} \approx 4{,}1231\), \(BC = \sqrt{37} \approx 6{,}0828\), \(CA = \sqrt{50} \approx 7{,}0711\), cho ra chu vi \(L \approx\) 17,27694.
Thêm các ví dụ minh họa
Ví dụ 1: Tam giác vuông với A(0, 0), B(4, 0), C(0, 3)
Các số hạng công thức dây giày (shoelace), với \((x_1,y_1)=(0,0)\), \((x_2,y_2)=(4,0)\), \((x_3,y_3)=(0,3)\):
- \(x_1(y_2-y_3) = 0\,(0-3) = 0\)
- \(x_2(y_3-y_1) = 4\,(3-0) = 12\)
- \(x_3(y_1-y_2) = 0\,(0-0) = 0\)
Tổng \(= 0+12+0 = 12\), nên $$A = \tfrac{1}{2}\,|12| = 6$$ Diện tích là 6 đơn vị vuông. Tổng là số dương, nên các đỉnh được sắp xếp theo chiều ngược kim đồng hồ.
Độ dài các cạnh:
- \(AB = \sqrt{(4-0)^2+(0-0)^2} = \sqrt{16} = 4\)
- \(BC = \sqrt{(0-4)^2+(3-0)^2} = \sqrt{16+9} = \sqrt{25} = 5\)
- \(CA = \sqrt{(0-0)^2+(0-3)^2} = \sqrt{9} = 3\)
Chu vi \(= 4+5+3 = \) 12 đơn vị. Kiểm tra: đây là tam giác vuông 3-4-5, và hai cạnh góc vuông cho \(\tfrac{1}{2}\cdot 4\cdot 3 = 6\), khớp với kết quả trên.
Ví dụ 2: Các điểm thẳng hàng A(0, 0), B(1, 1), C(3, 3)
- \(x_1(y_2-y_3) = 0\,(1-3) = 0\)
- \(x_2(y_3-y_1) = 1\,(3-0) = 3\)
- \(x_3(y_1-y_2) = 3\,(0-1) = -3\)
Tổng \(= 0+3-3 = 0\), nên \(A = \tfrac{1}{2}\,|0| = 0\). Các điểm nằm trên cùng một đường thẳng (ở đây là \(y=x\)), nên không có tam giác thực sự.
Khoảng cách:
- \(AB = \sqrt{1^2+1^2} = \sqrt{2} \approx 1.4142\)
- \(BC = \sqrt{2^2+2^2} = \sqrt{8} = 2\sqrt{2} \approx 2.8284\)
- \(CA = \sqrt{(-3)^2+(-3)^2} = \sqrt{18} = 3\sqrt{2} \approx 4.2426\)
Chu vi \(= \sqrt{2}+2\sqrt{2}+3\sqrt{2} = 6\sqrt{2} \approx 8.4853\). Vì B nằm giữa A và C, nên \(AB+BC = AC\), do đó chu vi bằng \(2\cdot AC = 6\sqrt{2}\): đường đi đi tới C rồi quay lại.
Cách tính bằng tay
- Liệt kê các đỉnh theo thứ tự: \(A(x_1,y_1)\), \(B(x_2,y_2)\), \(C(x_3,y_3)\).
- Tính ba số hạng chéo: \(x_1(y_2-y_3)\), \(x_2(y_3-y_1)\), \(x_3(y_1-y_2)\).
- Cộng chúng lại để được tổng shoelace \(S\).
- Lấy giá trị tuyệt đối rồi chia đôi: \(A = \tfrac{1}{2}|S|\).
- Với mỗi cạnh, tính hiệu, ví dụ \(dx = x_2-x_1\) và \(dy = y_2-y_1\) cho AB. Làm tương tự cho BC (từ B đến C) và CA (từ C đến A).
- Với mỗi cạnh, bình phương, cộng lại và khai căn: \(AB=\sqrt{dx^2+dy^2}\), tương tự cho BC và CA.
- Cộng ba cạnh: \(P = AB+BC+CA\).
Mẹo làm tròn
- Giữ các bình phương khoảng cách (\(dx^2+dy^2\)) ở dạng chính xác và chỉ khai căn ở bước cuối cùng.
- Không làm tròn các độ dài cạnh trung gian trước khi cộng. Làm tròn chu vi cuối cùng đến độ chính xác cần thiết, thường là 2 đến 4 chữ số thập phân.
- Diện tích từ công thức shoelace là chính xác với đầu vào chính xác. Với tọa độ nguyên, nó luôn là bội số của 0.5.
Kiểm tra nhanh
- Bất đẳng thức tam giác: tổng hai cạnh ngắn hơn phải lớn hơn cạnh dài nhất. Nếu bằng nhau, các điểm thẳng hàng.
- Diện tích phải phù hợp với các cạnh. Một tam giác có chu vi \(P\) không thể có diện tích lớn hơn tam giác đều có cùng chu vi, tức là \(P^2/(12\sqrt{3})\).
- Hoán đổi hai đỉnh bất kỳ chỉ làm đổi dấu của \(S\), không làm thay đổi diện tích.
Câu hỏi thường gặp
Nếu diện tích bằng 0 thì sao? Diện tích bằng 0 có nghĩa là ba điểm thẳng hàng (cùng nằm trên một đường thẳng), nên chúng không tạo thành một tam giác thực sự.
Thứ tự các điểm có quan trọng không? Không. Nhờ có giá trị tuyệt đối trong công thức Gauss, diện tích không phụ thuộc vào việc bạn liệt kê các đỉnh theo chiều kim đồng hồ hay ngược chiều kim đồng hồ.
Tôi có thể dùng tọa độ âm không? Có. Mọi số thực đều hợp lệ, bao gồm cả số âm và số thập phân.