Vektörel Çarpım Nedir?
İki üç boyutlu vektör olan A ve B'nin vektörel çarpımı, her ikisine de dik (ortogonal) olan üçüncü bir vektör üretir. Fizikte, mühendislikte ve bilgisayar grafiğinde tork, açısal momentum, yüzey normalleri ve dönme eksenlerini bulmak için yaygın olarak kullanılır. Sonucu skaler bir değer olan skaler (nokta) çarpımın aksine, vektörel çarpım bir vektör verir.
Bu Hesaplayıcı Nasıl Kullanılır?
A ve B vektörlerinin x, y ve z bileşenlerini girin. Hesaplayıcı, A × B'nin üç bileşenini ve elde edilen vektörün büyüklüğünü döndürür. Sonuç vektörü daima sağ el kuralıyla belirlenen yönü gösterir.
Formülün Açıklaması
A = (a₁, a₂, a₃) ve B = (b₁, b₂, b₃) için:
$$\vec{A} \times \vec{B} = \begin{pmatrix} \text{A}_y\,\text{B}_z - \text{A}_z\,\text{B}_y \\[0.4em] \text{A}_z\,\text{B}_x - \text{A}_x\,\text{B}_z \\[0.4em] \text{A}_x\,\text{B}_y - \text{A}_y\,\text{B}_x \end{pmatrix}$$ Büyüklük ise \(\sqrt{c_x^{2} + c_y^{2} + c_z^{2}}\) olup, bu aynı zamanda \(|A|\,|B|\sin(\theta)\) değerine, yani A ve B vektörlerinin oluşturduğu paralelkenarın alanına eşittir.
Çözümlü Örnek
A = (1, 2, 3) ve B = (4, 5, 6) olsun.
$$c_x = 2\cdot6 - 3\cdot5 = 12 - 15 = -3$$ $$c_y = 3\cdot4 - 1\cdot6 = 12 - 6 = 6$$ $$c_z = 1\cdot5 - 2\cdot4 = 5 - 8 = -3$$Buna göre A × B = (−3, 6, −3) olur ve büyüklüğü \(\sqrt{9 + 36 + 9} = \sqrt{54} \approx 7{,}348\)'dir.
Çapraz Çarpım Sonucunun Yorumlanması
İki üç boyutlu vektörün \(\vec{C} = \vec{A}\times\vec{B}\) çapraz çarpımı yine bir vektördür. Bu biçimde yalnızca üç boyutta tanımlıdır. Hesap makinesi, bileşenlerini ve büyüklüğünü verir.
Yön: sağ el kuralı
Sağ elinizin parmaklarını \(\vec{A}\) boyunca yöneltin, ardından onları daha küçük açıdan geçerek \(\vec{B}\) yönüne doğru kıvırın. Başparmağınız \(\vec{C}\) yönünü gösterir. Sonuç, \(\vec{A}\) ve \(\vec{B}\) vektörlerini içeren düzleme diktir.
Büyüklük ve alan
$$|\vec{A}\times\vec{B}| = |\vec{A}|\,|\vec{B}|\sin\theta$$
Burada \(\theta\), vektörler arasındaki açıdır ve 0° ile 180° arasında değişir. Bu büyüklük, \(\vec{A}\) ve \(\vec{B}\) tarafından gerilen paralelkenarın alanına eşittir. Bunun yarısı, bu iki vektörü kenar kabul eden üçgenin alanıdır.
Diklik kontrolü
Sonuç her iki girdiye de diktir, dolayısıyla \(\vec{A}\cdot\vec{C} = 0\) ve \(\vec{B}\cdot\vec{C} = 0\) olur. Bu iç çarpımları hesaplamak, aritmetik hataları yakalamanın hızlı bir yoludur.
Sıfır sonuç
Eğer \(\vec{A}\times\vec{B} = \vec{0}\) ise, vektörler paraleldir ya da ters paraleldir (doğrusal, \(\sin\theta = 0\)) ya da vektörlerden en az biri sıfır vektördür. Bu durumda tek bir dik yön yoktur ve paralelkenarın alanı sıfırdır.
Sıranın önemi
Çapraz çarpım değişmeli değildir: \(\vec{B}\times\vec{A} = -(\vec{A}\times\vec{B})\). Girdilerin yerini değiştirmek büyüklüğü korur ama yönü ters çevirir, bu yüzden her bileşenin işareti değişir.
Çözümlü örnek
\(\vec{A} = (1, 2, 3)\) ve \(\vec{B} = (4, 5, 6)\) olsun.
$$\vec{C} = \begin{pmatrix} 2\cdot 6 - 3\cdot 5 \\ 3\cdot 4 - 1\cdot 6 \\ 1\cdot 5 - 2\cdot 4 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} -3 \\ 6 \\ -3 \end{pmatrix}$$
- Büyüklük: \(\sqrt{(-3)^2 + 6^2 + (-3)^2} = \sqrt{54} \approx\) 7.348, bu da paralelkenarın alanıdır.
- Üçgen alanı: \(\tfrac{1}{2}\sqrt{54} \approx 3.674\).
- Kontrol: \(\vec{A}\cdot\vec{C} = -3 + 12 - 9 = 0\) ve \(\vec{B}\cdot\vec{C} = -12 + 30 - 18 = 0\).
- Sıra değiştirilmiş hali: \(\vec{B}\times\vec{A} = (3, -6, 3)\).
Kullanım alanları
- Tork: \(\vec{\tau} = \vec{r}\times\vec{F}\). Büyüklüğü, kuvvet kol uzunluğuna dik olduğunda en büyüktür.
- Yüzey normalleri: Bir çokgenin veya üçgenin iki kenar vektörünün çapraz çarpımı bir normal vektör verir. Bu, 3B grafiklerde ve geometride kullanılır. Birim normal elde etmek için büyüklüğe bölün.
- Açısal momentum: \(\vec{L} = \vec{r}\times\vec{p}\), burada \(\vec{p}\) doğrusal momentumdur.
Sıkça Sorulan Sorular
Vektörel çarpım değişmeli midir? Hayır. A × B = −(B × A); sırayı değiştirmek yönü ters çevirir.
Vektörler paralelse ne olur? Vektörel çarpım sıfır vektörüdür, çünkü sin(0) = 0'dır.
2 boyutta çalışır mı? Vektörel çarpım 3B vektörler için tanımlıdır. 2B vektörler için z bileşenlerini 0 olarak ayarlayın; sonuç yalnızca bir z bileşenine sahip olur.