Bu hesaplayıcı ne işe yarar?
Bu araç, genel (üç eksenli) bir elipsoidin hacmini ve yüzey alanını hesaplar — yani a, b ve c olmak üzere üç yarı eksenle tanımlanan, pürüzsüz ve yuvarlak bir cismin. Üç eksenin de eşit olduğu durum bir küre, yalnızca ikisinin eşit olduğu durum ise bir dönel elipsoiddir (sferoid). Araç tüm pozitif değerlerle çalışır ve sonuçları tutarlı birimlerle verir: hacmi birim³, yüzey alanını ise birim² olarak.
Nasıl kullanılır?
Üç yarı eksen uzunluğunu (her ana eksen boyunca tam genişliğin yarısını) aynı birimle girin — ister hepsi santimetre, ister hepsi inç olsun, fark etmez. Sıralama önemli değildir; araç eksenleri kendi içinde sıralar. Üç değerin de sıfırdan büyük olması gerekir. Hesapla'ya basarak her iki sonucu da görün.
Formüllerin açıklaması
Hacmin basit ve tam bir formülü vardır: $$V = \frac{4}{3}\pi\,\text{a}\,\text{b}\,\text{c}$$ Yüzey alanı ise çok daha çetrefillidir: üç eksenli bir elipsoidin temel fonksiyonlarla ifade edilen kapalı bir alan formülü yoktur. Kesin sonuç için birinci tür \(F(\phi,k)\) ve ikinci tür \(E(\phi,k)\) eksik eliptik integraller kullanılır. Yarı eksenleri \(p \ge q \ge r\) olacak şekilde sıraladıktan sonra \(\cos\phi = r/p\) ve \(k^{2} = \dfrac{p^{2}(q^{2}-r^{2})}{q^{2}(p^{2}-r^{2})}\) alınır, ardından $$S = 2\pi r^{2} + \frac{2\pi p\,q}{\sin\phi}\left[ E(\phi,k)\sin^{2}\phi + F(\phi,k)\cos^{2}\phi \right]$$ ifadesi hesaplanır. Bu hesaplayıcı, F ve E değerlerini yüksek çözünürlüklü bileşik Simpson integrasyonuyla bulur; integrandlar pürüzsüz olduğundan bu yöntem hızla yakınsar.
Çözümlü örnek
\(a = 3\), \(b = 2\), \(c = 1\) için: hacim $$\text{hacim} = \frac{4}{3}\pi(3)(2)(1) = 8\pi \approx 25{,}133 \text{ birim}^{3}$$ Sıralama \(p=3\), \(q=2\), \(r=1\) verir; dolayısıyla \(\cos\phi = 1/3\), \(\phi \approx 1{,}23096\) rad, \(k^{2} = 27/32 = 0{,}84375\) olur. Sayısal olarak \(F \approx 1{,}54125\) ve \(E \approx 1{,}00526\) bulunur ve bu da \(S \approx 48{,}88\) birim² sonucunu verir.
Elipsoid Şekillerinin Karşılaştırılması: Küre, Sferoidler ve Üç Eksenli
Yarı eksenleri a, b, c olan bir elipsoidin hacmi \(V = \tfrac{4}{3}\pi abc\)'dir. Yüzey alanının genel olarak temel kapalı bir biçimi yoktur. Sferoidlerin (iki eşit eksenli) kapalı biçimleri vardır, tamamen üç eksenli durum ise eksik eliptik integraller gerektirir. Tablo dört şekli karşılaştırmaktadır.
| Yarı eksenler (a, b, c) | Şekil türü | Hacim \(\tfrac{4}{3}\pi abc\) | Yüzey alanı |
|---|---|---|---|
| (1, 1, 1) | Küre | 4.18879 | 12.5664 |
| (2, 1, 1) | Uzamış sferoid | 8.37758 | 21.478 |
| (2, 2, 1) | Basık sferoid | 16.7552 | 34.69 |
| (3, 2, 1) | Üç eksenli elipsoid | 25.133 | 48.88 |
Alanların nasıl elde edildiği:
- Uzamış (a > b = c), \(e = \sqrt{1 - b^2/a^2}\) ile: \(S = 2\pi b^2\left(1 + \frac{a}{b\,e}\arcsin e\right)\). (2,1,1) için \(e = \sqrt{3}/2\) ve \(S = 2\pi\left(1 + \frac{4\pi}{3\sqrt{3}}\right) \approx 21.478\).
- Basık (a = b > c), \(e = \sqrt{1 - c^2/a^2}\) ile: \(S = 2\pi a^2\left(1 + \frac{1-e^2}{e}\operatorname{artanh} e\right)\). (2,2,1) için \(e^2 = 0.75\) ve \(S \approx 25.1327 \times 1.38017 \approx 34.69\).
- Üç eksenli: \(\cos\varphi = c/a\) ve \(k^2 = \frac{a^2(b^2-c^2)}{b^2(a^2-c^2)}\) ile alan \(S = 2\pi c^2 + \frac{2\pi ab}{\sin\varphi}\left(E(\varphi,k)\sin^2\varphi + F(\varphi,k)\cos^2\varphi\right)\)'dir. (3,2,1) için \(k^2 = 27/32\), \(\varphi \approx 1.2310\) ve \(S \approx 48.88\).
Eşit hacim, eşit yüzey alanı anlamına gelmez. (3,2,1) elipsoidi, yarıçapı \(6^{1/3} \approx 1.817\) olan bir kürenin hacmiyle aynıdır. Bu kürenin alanı \(4\pi \cdot 6^{2/3} \approx 41.49\)'dur; bu, elipsoidin 48.88 alanından yaklaşık %18 daha azdır. Sabit bir hacim için küre en küçük yüzey alanına sahiptir ve elipsoid ne kadar uzamış ya da basık olursa alanı o kadar büyük olur.
Tanımlar ve Terimler Sözlüğü
- Yarı eksen
- Elipsoidin birbirine dik üç temel çapından birinin uzunluğunun yarısı. a, b, c yarı eksenleri, merkezden yüzeye x, y ve z yönlerindeki uzaklıklardır. Hepsi pozitif olmalıdır.
- Üç eksenli elipsoid
- Üç yarı ekseni de farklı olan bir elipsoid \(\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} + \frac{z^2}{c^2} = 1\). Yüzey alanı eliptik integraller gerektirir.
- Uzamış sferoid
- İki yarı ekseni eşit, üçüncüsü daha uzun olan bir elipsoid; örneğin a = 2, b = c = 1. Puro ya da ragbi topu biçimindedir.
- Basık sferoid
- İki yarı ekseni eşit, üçüncüsü daha kısa olan bir elipsoid; örneğin a = b = 2, c = 1. Mercimek ya da kutuplarda basıklaşmış bir gezegen gibi yassıdır.
- Sıralı eksenler p ≥ q ≥ r
- Yarı eksenlerin en büyüğünden en küçüğüne doğru dizilmesi: p en uzun, q orta ve r en kısadır. Yüzey alanı için eliptik integral formülü bu sıralama için verilmiştir, bu yüzden girdiler önce sıralanır. Alan, hangi ekseninin a, b veya c olarak adlandırıldığına bağlı değildir.
- Genlik φ
- Eliptik integrallerin üst sınırı. Yüzey alanı formülünde \(\cos\varphi = r/p\) ile tanımlanır; en kısa ve en uzun yarı eksenin oranıdır.
- Modül k
- Eliptik integrallerin parametresi; sıralı eksenler için \(0 \le k \le 1\). Burada \(k^2 = \frac{p^2(q^2 - r^2)}{q^2(p^2 - r^2)}\).
- Birinci tür eksik eliptik integral, F(φ,k)
- \(F(\varphi,k) = \int_0^{\varphi} \frac{d\theta}{\sqrt{1 - k^2\sin^2\theta}}\).
- İkinci tür eksik eliptik integral, E(φ,k)
- \(E(\varphi,k) = \int_0^{\varphi} \sqrt{1 - k^2\sin^2\theta}\,d\theta\). F ile birlikte üç eksenli bir elipsoidin kesin yüzey alanını verir.
Sıkça sorulan sorular
Neden basit bir alan formülü yok? Hacmin aksine, üç eksenli bir elipsoidin yüzey integrali temel fonksiyonlarla ifade edilemez; doğası gereği eliptik integraller gerektirir.
Peki ya küre? Üç eksenin de eşit olması durumunda araç doğrudan \(V = \frac{4}{3}\pi a^{3}\) ve \(S = 4\pi a^{2}\) sonucuna geçer.
Birimler önemli mi? Üç giriş için de aynı birimi kullanın; hacim o birimin küpü, alan ise karesi cinsinden çıkar.