Birleştirilmiş Standart Sapma Nedir?
Birleştirilmiş standart sapma (Sp), iki örneklemin standart sapmalarının ağırlıklı ortalamasıdır ve ortak ana kütle standart sapmasının tek bir tahmini olarak birleştirilir. Bu yöntem, birbirinden bağımsız iki örneklemin aynı varyansa sahip ana kütlelerden geldiğini varsaydığınızda kullanılır. Birleştirilmiş tahmin; iki örneklemli t-testinin, Cohen'in d etki büyüklüğünün ve iki ortalama arasındaki farkın güven aralıklarının temelinde yer alır.
Bu Hesaplama Aracı Nasıl Kullanılır?
Her örneklemin büyüklüğünü (\(n_1\) ve \(n_2\)) ve her örneklemin standart sapmasını (\(s_1\) ve \(s_2\)) girin. Araç; birleştirilmiş standart sapmayı, birleştirilmiş varyansı (\(S_p^2\)) ve serbestlik derecesini (\(n_1 + n_2 - 2\)) hesaplar. Serbestlik derecesinin pozitif kalabilmesi için her örneklemde en az iki gözlem bulunmalıdır.
Formülün Açıklaması
Birleştirilmiş varyans, her örneklemin varyansını kendi serbestlik derecesiyle (\(n - 1\)) ağırlıklandırır:
$$S_p^2 = \frac{(n_1 - 1)\,s_1^{2} + (n_2 - 1)\,s_2^{2}}{n_1 + n_2 - 2}$$
Bu değerin karekökü, birleştirilmiş standart sapmayı (Sp) verir. Büyük örneklemler birleştirilmiş tahmine daha fazla katkı sağlar; varyansların basitçe ortalanması yerine ağırlıklandırılmasının nedeni de budur.
Çözümlü Örnek
Diyelim ki 1. örneklemde \(n_1 = 10\) ve \(s_1 = 5\), 2. örneklemde ise \(n_2 = 12\) ve \(s_2 = 6\) olsun. Bu durumda \((10-1)\cdot 25 = 225\) ve \((12-1)\cdot 36 = 396\) olur; toplamları 621'dir. Serbestlik derecesi \(10 + 12 - 2 = 20\) olduğundan $$S_p^2 = \frac{621}{20} = 31{,}05 \quad\text{ve}\quad S_p = \sqrt{31{,}05} \approx 5{,}5722$$ bulunur.
Sık Sorulan Sorular
Standart sapmaları ne zaman birleştirmeliyim? İki grubun ana kütle varyanslarının eşit olduğu varsayıldığında birleştirme yapın. Varyanslar büyük ölçüde farklıysa bunun yerine Welch t-testini kullanın.
Neden n yerine n − 1 kullanılır? \(n - 1\) kullanmak (Bessel düzeltmesi), örneklemden yansız bir varyans tahmini elde etmenizi sağlar.
Örneklem sırası önemli mi? Hayır. İki örneklemin yerini değiştirmek aynı birleştirilmiş standart sapmayı verir.
Senaryolar Boyunca Havuzlanmış SS Nasıl Değişir
Havuzlanmış varyans, iki örneklem varyansının ağırlıklı ortalamasıdır; ağırlıklar her örneklemin serbestlik derecesine eşittir: \(S_p^2 = \dfrac{(n_1-1)s_1^2 + (n_2-1)s_2^2}{n_1+n_2-2}\). Tablo bunu dört senaryoya uygulamaktadır.
| Senaryo | n₁ | s₁ | n₂ | s₂ | Havuzlanmış varyans | Sp | sd |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A. Eşit n, farklı SS'ler | 20 | 4 | 20 | 8 | (19·16 + 19·64)/38 = 40 | 6.3246 | 38 |
| B. Eşit olmayan n, büyük örneklem baskın | 10 | 5 | 40 | 10 | (9·25 + 39·100)/48 = 85.9375 | 9.2702 | 48 |
| C. Özdeş SS'ler | 12 | 6 | 30 | 6 | (11·36 + 29·36)/40 = 36 | 6 | 40 |
| D. Büyük SS'li küçük örneklem | 8 | 12 | 50 | 4 | (7·144 + 49·16)/56 = 32 | 5.6569 | 56 |
- Senaryo A: örneklem büyüklükleri eşit olduğunda Sp, iki SS'nin karesel ortalamasının karekökündedir: \(\sqrt{(4^2+8^2)/2} = \sqrt{40} \approx 6.3246\). Bu, basit ortalama olan 6'dan daha büyüktür.
- Senaryo B: ikinci örneklemde gözlem sayısı dört kat fazladır; bu nedenle Sp (9.27), s₁ = 5 değerinden çok, s₂ = 10 değerine yakın çıkar.
- Senaryo C: s₁ = s₂ olduğunda ağırlıklar önemsizdir ve Sp, örneklem büyüklüklerinden bağımsız olarak bu ortak SS'ye eşittir.
- Senaryo D: 50 gözlemli örneklemin SS'si daha küçüktür; bu nedenle Sp (5.66), küçük örneklemin 12 olan çok daha büyük SS'sine rağmen 4'e doğru çekilir.
Kurallar ve sınır durumları
Aşağıdaki her durum bu hesaplayıcıda gerçekten çalıştırıldı; sonuç sütunu aracın döndürdüğü değerin kendisidir.
| Durum | Girdi | Sonuç |
|---|---|---|
| 10 ve 12 kişilik gruplar (SS 5 ve 6) | 10, 5, 12, 6 | 5,5723 |
| Grup başına tek değer | 1, 5, 1, 6 | Birleştirilmiş standart sapma için her grupta en az 2 değer gerekir. |
2026-11-08 tarihinde kontrol edildi
Havuzlanmış Standart Sapmayı Yorumlama
- Her zaman s₁ ile s₂ arasındadır: Sp², pozitif ağırlıklarla s₁² ve s₂²'nin ağırlıklı ortalaması olduğundan, \(\min(s_1, s_2) \le S_p \le \max(s_1, s_2)\). Yalnızca s₁ = s₂ olduğunda ikisine de eşittir.
- Ortak SS tahmini: her iki popülasyonun da aynı σ² varyansına sahip olduğu varsayımı altında Sp², σ² için birleştirilmiş bir tahmindir. Her iki örneklemden gelen bilgiyi kullanır; bu nedenle tek başına herhangi bir s değerinden daha istikrarlıdır.
- Ortalamalar farkının standart hatası: $$SE = S_p\sqrt{\frac{1}{n_1}+\frac{1}{n_2}}$$ Senaryo A'da, \(SE = \sqrt{40}\cdot\sqrt{0.1} = \sqrt{4} = 2\).
- Cohen's d: $$d = \frac{\bar{x}_1 - \bar{x}_2}{S_p}$$ Senaryo A'da, 5 olan ortalama farkı \(d = 5/6.3246 \approx 0.79\) verir.
- Serbestlik derecesi: \(df = n_1 + n_2 - 2\), havuzlanmış (Student) iki örneklemli t-testinde t-dağılımının serbestlik derecesidir. Senaryo A'nın sd değeri 38, Senaryo B'nin sd değeri 48'dir.
- Eşit varyans varsayımının kontrolü: yaygın bir pratik kurala göre, büyük SS küçük SS'nin yaklaşık 2 katından fazlaysa (varyans oranı yaklaşık 4'ün üzerindeyse) havuzlama sorgulanır. Bu durum, örneklem büyüklükleri farklı olduğunda özellikle geçerlidir. Bu durumda, varyansları havuzlamayan Welch t-testi genellikle bunun yerine kullanılır. Senaryo A'nın SS oranı tam olarak 2, Senaryo D'ninki ise 3'tür.