Máy tính chu kỳ bán rã của thuốc là gì?
Chu kỳ bán rã (t½) của một loại thuốc là khoảng thời gian cần thiết để lượng thuốc trong cơ thể giảm xuống còn một nửa so với ban đầu. Công cụ này sử dụng mô hình phân rã theo hàm mũ để ước tính lượng thuốc còn lại sau một khoảng thời gian bất kỳ. Đây là một mô hình dược động học mang tính tổng quát, phục vụ mục đích học tập và ước lượng sơ bộ — không phải là lời khuyên y tế. Trên thực tế, tốc độ chuyển hóa của mỗi người, chức năng gan thận và tương tác giữa các loại thuốc đều có thể làm thay đổi kết quả.
Cách sử dụng
Nhập lượng thuốc ban đầu hoặc liều dùng (theo bất kỳ đơn vị nào miễn là nhất quán, ví dụ mg), chu kỳ bán rã tính bằng giờ và thời gian đã trôi qua tính bằng giờ. Công cụ sẽ trả về lượng thuốc còn lại, phần trăm còn lại và phần trăm đã đào thải, cùng số chu kỳ bán rã đã trôi qua.
Giải thích công thức
Mô hình này là phân rã theo hàm mũ đơn giản: Lượng còn lại = Lượng ban đầu × (½)^(t / t½).
$$ A = \text{Dose} \times \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{\text{Time (h)}}{\text{Half-Life (h)}}} $$Số mũ \(t / t½\) chính là số chu kỳ bán rã đã trôi qua. Mỗi chu kỳ bán rã trọn vẹn sẽ làm lượng thuốc giảm đi một nửa, nên sau 1 chu kỳ còn 50%, sau 2 chu kỳ còn 25%, sau 3 chu kỳ còn 12,5%, và cứ thế tiếp tục. Dạng hàm mũ tự nhiên tương đương, \(C = C_0 \cdot e^{-0{,}693 \cdot t / t½}\), sử dụng hằng số tốc độ đào thải \(k = 0{,}693 / t½\) (vì \(\ln 2 \approx 0{,}693\)).
Ví dụ minh họa
Giả sử bạn uống một liều 100 mg của một loại thuốc có chu kỳ bán rã 4 giờ và muốn biết còn lại bao nhiêu sau 8 giờ. Số chu kỳ bán rã đã trôi qua = \(8 / 4 = 2\). Lượng còn lại:
$$ 100 \times \left(\frac{1}{2}\right)^{2} = 100 \times 0{,}25 = 25 \text{ mg} $$Điều đó có nghĩa là 75 mg (75%) đã được đào thải.
Câu hỏi thường gặp
Cần bao nhiêu chu kỳ bán rã để thuốc "hết hẳn"? Về mặt lâm sàng, một loại thuốc được xem là đã được đào thải gần như hoàn toàn sau khoảng 4–5 chu kỳ bán rã, khi khoảng 94–97% lượng thuốc đã ra khỏi cơ thể.
Công cụ này có tính đến việc dùng thuốc nhiều lần không? Không — nó chỉ mô phỏng một liều duy nhất. Khi dùng thuốc đều đặn, nồng độ thuốc sẽ tích lũy dần và đạt trạng thái ổn định sau khoảng 4–5 chu kỳ bán rã.
Tôi nên dùng đơn vị nào? Bạn có thể dùng bất kỳ đơn vị nào cho lượng thuốc miễn là nhất quán (mg, µg, v.v.). Chu kỳ bán rã và thời gian đã trôi qua đều phải tính bằng giờ.
