Giai thừa là gì?
Giai thừa của một số nguyên không âm n, ký hiệu là n!, là tích của tất cả các số nguyên dương từ 1 cho đến n. Ví dụ: \(5! = 1 \times 2 \times 3 \times 4 \times 5 = 120\). Theo quy ước toán học, \(0! = 1\) (tích rỗng). Giai thừa tăng cực kỳ nhanh — chỉ riêng 10! đã vượt quá ba triệu — nên máy tính này hỗ trợ các giá trị từ 0 đến 170, là giai thừa lớn nhất còn nằm trong giới hạn của một số thực có độ chính xác kép (double).
Cách sử dụng máy tính
Bạn chỉ cần nhập một số nguyên n nằm trong khoảng từ 0 đến 170, công cụ sẽ trả về ngay kết quả n!. Không cần thiết lập gì thêm: giai thừa chỉ được định nghĩa cho các số nguyên không âm, vì vậy số thập phân hay số âm sẽ không được chấp nhận. Bảng kết quả sẽ hiển thị đầy đủ giá trị của n! vừa tính được.
Giải thích công thức
Về mặt toán học,
$$\text{n}! = \prod_{i=1}^{\text{n}} i = 1 \times 2 \times 3 \times \cdots \times \text{n}$$Công thức này cũng có thể viết dưới dạng đệ quy là \(\text{n}! = \text{n} \times (\text{n} - 1)!\), với trường hợp cơ sở là \(0! = 1\). Mỗi bước chỉ đơn giản là nhân tích đang có với số nguyên tiếp theo. Giai thừa cho biết số cách sắp xếp n đối tượng phân biệt theo thứ tự (hoán vị), đó là lý do nó xuất hiện khắp nơi trong tổ hợp, xác suất và khai triển chuỗi.
Ví dụ minh họa
Để tính 6!, ta nhân lần lượt từng bước: \(1 \times 2 = 2\), \(\times 3 = 6\), \(\times 4 = 24\), \(\times 5 = 120\), \(\times 6 = 720\). Vậy
$$6! = 720$$Điều này nghĩa là có 720 cách khác nhau để sắp xếp thứ tự sáu đối tượng phân biệt.
Giá trị giai thừa từ n = 0 đến 20
Giai thừa \(n!\) là tích của tất cả các số nguyên dương không vượt quá \(n\), với quy ước \(0! = 1\). Mỗi giá trị được suy ra từ giá trị trước đó: \(n! = n \times (n-1)!\).
| n | n! |
|---|---|
| 0 | 1 |
| 1 | 1 |
| 2 | 2 |
| 3 | 6 |
| 4 | 24 |
| 5 | 120 |
| 6 | 720 |
| 7 | 5.040 |
| 8 | 40.320 |
| 9 | 362.880 |
| 10 | 3.628.800 |
| 11 | 39.916.800 |
| 12 | 479.001.600 |
| 13 | 6.227.020.800 |
| 14 | 87.178.291.200 |
| 15 | 1.307.674.368.000 |
| 16 | 20.922.789.888.000 |
| 17 | 355.687.428.096.000 |
| 18 | 6.402.373.705.728.000 |
| 19 | 121.645.100.408.832.000 |
| 20 | 2.432.902.008.176.640.000 |
Các mốc lớn hơn (gần đúng, ký hiệu khoa học)
| n | n! (xấp xỉ) |
|---|---|
| 25 | 1,551 × 1025 |
| 50 | 3,041 × 1064 |
| 100 | 9,333 × 10157 |
| 170 | 7,257 × 10306 |
170 là số nguyên lớn nhất có giai thừa vẫn nằm trong số dấu phẩy động 64 bit chuẩn (giá trị tối đa khoảng 1,8 × 10308); 171! vượt quá giới hạn này, đó là lý do máy tính này chỉ nhận n từ 0 đến 170.
Diễn giải kết quả giai thừa lớn
Độ chính xác và làm tròn. Số dấu phẩy động độ chính xác kép chuẩn chỉ lưu được chính xác các số nguyên đến \(2^{53} = 9{,}007{,}199{,}254{,}740{,}992 \approx 9{,}007 \times 10^{15}\). Vì \(18! \approx 6{,}40 \times 10^{15}\) vẫn nhỏ hơn giới hạn này và \(19! \approx 1{,}22 \times 10^{17}\) là giai thừa đầu tiên vượt qua nó, các kết quả từ 19! trở lên có thể bị làm tròn ở các chữ số cuối khi tính bằng dấu phẩy động thông thường. Hãy xem các giá trị lớn, đặc biệt là những giá trị được viết dưới dạng ký hiệu khoa học, là giá trị xấp xỉ của số nguyên thật.
Tốc độ tăng trưởng. Giai thừa tăng nhanh hơn bất kỳ hàm mũ nào. 20! đã có 19 chữ số, còn 100! có 158 chữ số. Số chữ số của \(n!\) là \(\lfloor \log_{10}(n!) \rfloor + 1\). 170! có 307 chữ số (khoảng 7,26 × 10306).
Hoán vị. \(n!\) đếm số cách sắp xếp \(n\) phần tử phân biệt theo thứ tự. Chẳng hạn, 5 cuốn sách trên kệ có thể sắp xếp theo \(5! = 120\) cách, còn một bộ bài 52 lá có thể sắp xếp theo \(52! \approx 8{,}07 \times 10^{67}\) cách.
Kiểm tra nhanh bằng công thức xấp xỉ Stirling. Với \(n\) lớn:
$$n! \approx \sqrt{2\pi n}\,\left(\frac{n}{e}\right)^{n}$$
Ví dụ kiểm tra với \(n = 10\): \(\sqrt{2\pi \cdot 10} \approx 7{,}927\) và \((10/e)^{10} \approx 4{,}540 \times 10^{5}\), nên \(10! \approx 7{,}927 \times 4{,}540 \times 10^{5} \approx 3{,}599 \times 10^{6}\). Giá trị chính xác là 3628800, vậy công thức Stirling thấp hơn khoảng 0,8%. Sai số tương đối giảm khi \(n\) tăng (xấp xỉ \(1/(12n)\)), nên đây là cách kiểm tra bậc độ lớn tiện lợi cho các kết quả lớn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao 0! lại bằng 1? Giai thừa đếm số hoán vị, và chỉ có đúng một cách để sắp xếp không đối tượng nào (cách sắp xếp rỗng). Quy ước này cũng giúp các công thức như tổ hợp nCr luôn nhất quán.
Tôi có thể tính giai thừa của một số thập phân không? Không thể với giai thừa cơ bản. Việc mở rộng giai thừa cho các số không nguyên đòi hỏi hàm Gamma, điều mà máy tính này không hỗ trợ.
Tại sao lại dừng ở 170? \(170! \approx 7{,}26 \times 10^{306}\) là giai thừa lớn nhất vẫn nhỏ hơn giá trị tối đa mà một số thực dấu phẩy động độ chính xác kép có thể lưu trữ; tới 171! thì kết quả tràn số và trở thành vô cực.