Công cụ này làm gì
Công cụ này chuyển một ngày theo lịch dân sự phương Tây sang ngày tương ứng trên lịch Do Thái (Hebrew). Lịch Do Thái là một loại lịch âm dương kết hợp, được cộng đồng Do Thái trên khắp thế giới dùng trong đời sống tôn giáo, nên công cụ này mang tính phổ quát chứ không gắn riêng với quốc gia nào. Bạn có thể nhập ngày theo lịch Dương (Gregorian) hoặc lịch Julius mở rộng (proleptic Julian), thuộc kỷ nguyên Công nguyên (AD) hay Trước Công nguyên (BC), và công cụ sẽ trả về năm Hebrew (Anno Mundi), tên tháng Hebrew, ngày Hebrew cùng một chuỗi ngày tháng đã được định dạng sẵn.
Cách sử dụng
Trước tiên hãy chọn hệ lịch phương Tây (Gregorian cho các ngày hiện đại, Julius cho các ngày lịch sử trước cuộc cải cách năm 1582), chọn kỷ nguyên (AD hoặc BC), rồi nhập năm, tháng và ngày. Bấm tính toán để xem ngày tương ứng trên lịch Do Thái. Với các năm Trước Công nguyên (BC), công cụ tự động quy đổi sang thang thiên văn (năm 1 BC thành năm 0, năm 2 BC thành năm -1) để phép tính diễn ra liên tục, không bị ngắt quãng.
Giải thích công thức
Cả hai hệ lịch trước hết đều được quy về một con số duy nhất gọi là Số Ngày Julius (Julian Day Number — JDN), tức số nguyên đếm ngày đóng vai trò làm điểm tựa trung lập:
$$\text{JDN} = \text{Day} + \left\lfloor \tfrac{153m + 2}{5} \right\rfloor + 365y + \left\lfloor \tfrac{y}{4} \right\rfloor - \left\lfloor \tfrac{y}{100} \right\rfloor + \left\lfloor \tfrac{y}{400} \right\rfloor - 32045$$$$\text{where}\quad \left\{ \begin{aligned} Y &= \text{Year}\ (\text{or } 1 - \text{Year if } \text{Era}=\text{BC}) \\ a &= \left\lfloor \tfrac{14 - \text{Month}}{12} \right\rfloor \\ y &= Y + 4800 - a \\ m &= \text{Month} + 12a - 3 \end{aligned} \right.$$Sau đó JDN được chuyển thành ngày cố định (JDN trừ đi 1721425) và đem so sánh với ngày Rosh Hashanah (mùng 1 tháng Tishrei) đã tính toán của các năm Hebrew ứng viên, dựa trên thuật toán Dershowitz và Reingold. Khi đã xác định được năm Hebrew, độ dài cộng dồn của các tháng sẽ giúp định vị tháng và ngày. Một năm Hebrew là năm nhuận khi \((7y + 1) \bmod 19\) nhỏ hơn 7; khi đó tháng Adar được tách thành Adar I và Adar II.
Ví dụ minh họa
Với lịch Gregorian, AD, năm 2024, tháng 4, ngày 23: JDN là \(2460424\). Đưa giá trị JDN này qua thuật toán Hebrew cho ra kết quả 15 Nisan AM 5784 — ngày đầu tiên của lễ Vượt Qua (Passover). Vì \((7 \times 5784 + 1) \bmod 19 = 5\), nhỏ hơn 7, nên năm 5784 là một năm nhuận Hebrew.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao kết quả đôi khi có vẻ lệch một ngày? Ngày Hebrew bắt đầu từ lúc hoàng hôn của buổi tối hôm trước. Giống như hầu hết các công cụ chuyển đổi đơn giản khác, công cụ này gán toàn bộ ban ngày của lịch dân sự cho ngày Hebrew đang có hiệu lực trong ngày đó và bỏ qua ranh giới hoàng hôn.
Khi nào nên chọn lịch Julius thay vì Gregorian? Hãy dùng lịch Julius cho các ngày trước cuộc cải cách Gregorian năm 1582 nếu nguồn tư liệu của bạn ghi theo lịch kiểu cũ; trong các trường hợp còn lại, hãy dùng Gregorian.
Anno Mundi là gì? Anno Mundi (AM) nghĩa là "trong năm của thế giới", đếm số năm tính từ thời điểm khởi nguyên truyền thống của lịch Do Thái — thời điểm sáng thế.
