Công Cụ Tính Ứng Suất Vòng (Hoop Stress)

Công Cụ Tính Ứng Suất Vòng (Hoop Stress)

Dẫn đầu AI Skill PRO

Nhập phép tính

Hãy dùng đơn vị nhất quán (ví dụ: P theo MPa, d và t theo mm → ứng suất theo MPa). Kết quả có cùng đơn vị áp suất với P.

Công thức

σh=Áp suất P·Đường kính d2·Chiều dày t\sigma_h = \frac{{{\text{Áp suất }P}} \cdot {{\text{Đường kính }d}}}{2 \cdot {{\text{Chiều dày }t}}}

Ví dụ

σh=5·5002·10=125\sigma_h = \frac{5 \cdot 500}{2 \cdot 10} = 125
Xem các bước tính (1)
  1. Ứng suất dọc trục

    σl=Áp suất P·Đường kính d4·Chiều dày t\sigma_l = \frac{{{\text{Áp suất }P}} \cdot {{\text{Đường kính }d}}}{4 \cdot {{\text{Chiều dày }t}}}

    Ứng suất dọc trục của thành mỏng: áp suất trong nhân đường kính trong chia cho bốn lần chiều dày thành

Thống kê sử dụng

Quảng cáo

Kết quả

Ứng suất vòng (chu vi)
125
cùng đơn vị áp suất với P
Ứng suất vòng σv 125
Ứng suất dọc trục σd 62,5

Báo lỗi nội dung trang này

Ứng suất vòng là gì?

Ứng suất vòng (còn gọi là ứng suất chu vi) là ứng suất kéo tác dụng theo chu vi của một bình áp lực hoặc đường ống hình trụ khi bên trong chứa chất lỏng hoặc khí có áp. Đây chính là ứng suất có xu hướng làm tách thân trụ theo chiều dọc — đó là lý do vì sao các đường ống và bồn chịu áp thường nứt vỡ theo đường dọc theo trục. Công cụ này áp dụng lý thuyết thành mỏng (lý thuyết màng), chỉ chính xác khi chiều dày thành nhỏ so với đường kính (khoảng t < d/20).

Bình áp lực hình trụ với áp suất bên trong đẩy ra ngoài và ứng suất vòng tác dụng theo chu vi quanh thành
Ứng suất vòng tác dụng theo chu vi quanh thành, chống lại áp suất bên trong đẩy ra ngoài.

Cách sử dụng công cụ

Nhập áp suất trong P, đường kính trong d và chiều dày thành t. Hãy dùng một hệ đơn vị nhất quán: nếu P tính bằng MPa, còn d và t đều tính bằng milimét thì ứng suất thu được sẽ tính bằng MPa. Tương tự, nếu dùng psi với inch thì kết quả sẽ là psi. Công cụ trả về ứng suất vòng và ứng suất dọc trục, trong đó ứng suất dọc trục đúng bằng một nửa ứng suất vòng.

Giải thích công thức

Ứng suất vòng được tính bằng $$\sigma_h = \frac{\text{Pressure }P \cdot \text{Diameter }d}{2 \cdot \text{Thickness }t}$$ Công thức này xuất phát từ điều kiện cân bằng lực: áp suất tác dụng lên diện tích hình chiếu \((P \cdot d \cdot L)\) được cân bằng bởi hai phần thành dọc có diện tích \((2 \cdot t \cdot L)\). Chiều dài \(L\) triệt tiêu, để lại tỉ số đơn giản như trên. Ứng suất dọc trục $$\sigma_l = \frac{\text{Pressure }P \cdot \text{Diameter }d}{4 \cdot \text{Thickness }t}$$ sinh ra từ các nắp đầu bình và chỉ bằng một nửa giá trị ứng suất vòng.

Quảng cáo
Mặt cắt ngang của ống thành mỏng thể hiện đường kính d và độ dày thành t, với các mũi tên ứng suất vòng
Mặt cắt ngang thể hiện đường kính d và độ dày thành t dùng trong công thức ứng suất vòng.

Ví dụ minh họa

Một đường ống dẫn khí với \(P = 5\) MPa, đường kính trong \(d = 500\) mm và chiều dày thành \(t = 10\) mm. Khi đó $$\sigma_h = \frac{5 \times 500}{2 \times 10} = \frac{2500}{20} = 125 \text{ MPa}$$ còn ứng suất dọc trục là 62,5 MPa. Người thiết kế sẽ so sánh giá trị 125 MPa với ứng suất cho phép của vật liệu, có tính đến hệ số an toàn.

Ứng suất chảy và ứng suất cho phép điển hình của vật liệu bình áp lực thông dụng

Bảng liệt kê các giá trị gần đúng ở nhiệt độ phòng để so sánh với ứng suất vòng đã tính của bạn. Giá trị tối thiểu quy định khác nhau tùy theo dạng sản phẩm, cấp vật liệu, xử lý nhiệt, chiều dày thành và nhiệt độ. Khi thiết kế thực tế, hãy dùng bảng ứng suất cho phép trong ASME B31.3 (đường ống công nghệ) hoặc ASME BPVC Mục II, Phần D (dùng cùng Mục VIII cho bình áp lực). Các giá trị cho phép dưới đây là số liệu theo tiêu chuẩn Hoa Kỳ ở nhiệt độ môi trường và không phải là giá trị áp dụng chung.

Vật liệu Giới hạn chảy (xấp xỉ) MPa / psi Độ bền kéo đứt (xấp xỉ) MPa / psi Ứng suất cho phép điển hình (xấp xỉ)
Thép carbon A106 Cấp B 240 MPa / 35,000 psi 415 MPa / 60,000 psi 138 MPa / 20,000 psi
Thép carbon A516 Cấp 70 260 MPa / 38,000 psi 485–620 MPa / 70,000–90,000 psi 138 MPa / 20,000 psi
Thép không gỉ 304 205 MPa / 30,000 psi 515 MPa / 75,000 psi 138 MPa / 20,000 psi
Thép không gỉ 316 205 MPa / 30,000 psi 515 MPa / 75,000 psi 138 MPa / 20,000 psi
Nhôm 6061-T6 275 MPa / 40,000 psi 310 MPa / 45,000 psi Phụ thuộc vào tiêu chuẩn và mối hàn; hàn làm giảm đáng kể độ bền
Đồng (đã ủ) khoảng 70 MPa / 10,000 psi khoảng 220 MPa / 32,000 psi khoảng 40 MPa / 6,000 psi
PVC (cứng, 23 °C) khoảng 40–50 MPa / 6,000–7,000 psi khoảng 50 MPa / 7,500 psi Ứng suất thiết kế thủy tĩnh khoảng 14 MPa / 2,000 psi
HDPE (PE4710, 23 °C) khoảng 25 MPa / 3,600 psi khoảng 25–30 MPa / 3,600–4,300 psi Ứng suất thiết kế thủy tĩnh khoảng 5.5 MPa / 800 psi

Lưu ý: ứng suất cho phép của kim loại giảm khi nhiệt độ tăng, còn nhựa mất độ bền nhanh chóng theo nhiệt độ và thời gian chịu tải, nên định mức ống nhựa dựa trên độ bền thủy tĩnh dài hạn thay vì giới hạn chảy ngắn hạn. Luôn dùng đúng đặc tính kỹ thuật vật liệu, nhiệt độ và phiên bản tiêu chuẩn cho dự án của bạn.

Diễn giải kết quả ứng suất vòng

Máy tính trả về ứng suất màng vòng (chu vi) danh định \(\sigma_h = \dfrac{P\,d}{2\,t}\). Đây là ứng suất chính lớn nhất trong một ống thành mỏng kín. Ứng suất dọc trục bằng một nửa: \(\sigma_a = \dfrac{P\,d}{4\,t}\).

So sánh với giới hạn chảy hoặc ứng suất cho phép

  • Ứng suất cho phép = giới hạn chảy ÷ hệ số an toàn. Trong thực tế, hệ số an toàn khoảng 1.5 đến 4 tùy theo tiêu chuẩn, vật liệu và việc giới hạn chảy hay độ bền kéo là yếu tố chi phối.
  • Tỷ số sử dụng = ứng suất vòng tính được ÷ ứng suất cho phép. Giá trị nhỏ hơn 1.0 nghĩa là thành ống đạt kiểm tra này, và giá trị càng thấp thì càng có nhiều biên an toàn.

Ví dụ: P = 2 MPa, d = 500 mm, t = 10 mm cho \(\sigma_h = \dfrac{2 \times 500}{2 \times 10} = \) 50 MPa. So với ứng suất cho phép khoảng 138 MPa, tỷ số sử dụng là \(50 / 138 \approx 0.36\).

Tính hợp lệ của công thức thành mỏng

Công thức giả định ứng suất phân bố đều qua chiều dày thành. Điều này hợp lý khi \(d/t > 20\) (tương đương \(r/t > 10\)). Trong ví dụ, \(d/t = 500/10 = 50\), nên kiểm tra đạt. Với thành dày hơn, hãy dùng phương trình Lamé cho thành dày. Tại bề mặt trong, \(\sigma_h = P\,\dfrac{r_o^2 + r_i^2}{r_o^2 - r_i^2}\). Ứng suất thay đổi theo chiều dày thành, và công thức thành mỏng đánh giá thấp đỉnh ứng suất tại lòng ống.

Giới hạn

  • Kết quả là ứng suất màng danh định. Nó không bao gồm tập trung ứng suất tại đầu nối, giá đỡ, đáy bình và các chỗ chuyển tiếp.
  • Nó không tính đến lượng dự phòng ăn mòn, dung sai cán, hệ số hiệu suất mối hàn, tải bên ngoài, ứng suất nhiệt hoặc mỏi.
  • Cần thống nhất d là đường kính trong, đường kính trung bình hay đường kính ngoài. Các tiêu chuẩn thường dùng đường kính trong cộng với hiệu chỉnh.

Đây là ước tính kỹ thuật phục vụ sàng lọc và học tập, không thay thế cho thiết kế theo tiêu chuẩn (như ASME BPVC hoặc ASME B31.3) do kỹ sư có chuyên môn thực hiện.

Quảng cáo

Chuyển đổi đơn vị áp suất và ứng suất

Đại lượng Tương đương
1 MPa 1000 kPa = 10 bar = 145.038 psi = 1 N/mm²
1 bar 0.1 MPa = 100 kPa = 14.5038 psi
1 psi 6.89476 kPa = 0.00689476 MPa
1 ksi (1000 psi) 6.89476 MPa
1 in (inch) 25.4 mm

Đầu vào nào cho đơn vị ứng suất nào

Đường kính và chiều dày chỉ tham gia dưới dạng tỷ số, nên chúng phải dùng cùng một đơn vị chiều dài, nhưng đơn vị đó không làm thay đổi kết quả. Đơn vị ứng suất khi đó chính là đơn vị áp suất.

  • Áp suất tính bằng MPa, đường kính và chiều dày cùng một đơn vị bất kỳ (ví dụ mm): ứng suất tính bằng MPa (= N/mm²).
  • Áp suất tính bằng psi, đường kính và chiều dày cùng một đơn vị bất kỳ (ví dụ in): ứng suất tính bằng psi.
  • Áp suất tính bằng kPa: ứng suất tính bằng kPa.
  • Áp suất tính bằng bar: ứng suất tính bằng bar. Nhân với 0.1 để được MPa.

Không trộn lẫn đơn vị trong cùng một đầu vào, chẳng hạn áp suất tính bằng bar nhưng giới hạn ứng suất tính bằng MPa, khi chưa chuyển đổi. Ví dụ: 20 bar = 2 MPa, và 50 MPa = 50 × 145.038 ≈ 7,252 psi.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao ứng suất vòng gấp đôi ứng suất dọc trục? Phần vật liệu chống lại sự bục vỡ theo chu vi có diện tích nhỏ hơn so với tiết diện chống lại lực kéo dọc trục, nên cùng một áp suất sẽ tạo ra ứng suất gấp đôi theo phương vòng.

Khi nào lý thuyết thành mỏng còn đúng? Nói chung là khi chiều dày thành nhỏ hơn khoảng một phần hai mươi đường kính. Với thành dày hơn, cần dùng phương trình thành dày của Lamé.

Nên dùng đường kính trong hay đường kính trung bình? Với thành mỏng, kết quả gần như không khác nhau; việc dùng đường kính trong là phổ biến và cho kết quả thiên về an toàn một chút trong thiết kế.

Cập nhật lần cuối:

Phổ biến nhất trong Vật lý và Kỹ thuật

Xem tất cả máy tính Vật lý và Kỹ thuật