Xung Lượng và Động Lượng Là Gì?
Động lượng (p) là tích của khối lượng và vận tốc của một vật, \(p = m\cdot v\), có đơn vị là kilôgam-mét trên giây (kg·m/s). Xung lượng (J) là tác dụng của một lực trong một khoảng thời gian, \(J = F\cdot \Delta t\), có đơn vị là niutơn-giây (N·s). Định lý xung lượng – động lượng liên hệ hai đại lượng này: xung lượng tác dụng lên một vật bằng độ biến thiên động lượng của nó. Máy tính này dựa trên mối quan hệ đó để tìm xung lượng, động lượng đầu, động lượng cuối và lực trung bình.
Cách Sử Dụng Máy Tính
Nhập khối lượng của vật theo kilôgam, vận tốc đầu (u) và vận tốc cuối (v) theo mét trên giây, cùng khoảng thời gian (Δt) theo giây mà sự biến đổi diễn ra. Công cụ sẽ trả về xung lượng (bằng với độ biến thiên động lượng), động lượng đầu và cuối, cũng như lực trung bình. Vận tốc có thể mang giá trị âm để biểu thị chiều chuyển động ngược lại.
Giải Thích Công Thức
Công thức cốt lõi là
$$J = F\cdot \Delta t = \Delta p = m\left(v - u\right)$$Độ biến thiên động lượng Δp bằng động lượng cuối trừ động lượng đầu, tức \(m\cdot v - m\cdot u\). Vì xung lượng bằng độ biến thiên này nên lấy xung lượng chia cho khoảng thời gian ta được lực trung bình: \(F = J / \Delta t\). Lưu ý rằng 1 N·s đúng bằng 1 kg·m/s, nên xung lượng và động lượng có chung đơn vị.
Ví Dụ Minh Họa
Một quả bóng nặng 2 kg ban đầu đứng yên (u = 0 m/s) và đạt vận tốc 10 m/s sau 2 s. Xung lượng là
$$J = 2 \times \left(10 - 0\right) = 20 \ \text{N}\cdot\text{s}$$Động lượng đầu là \(2 \times 0 = 0 \ \text{kg}\cdot\text{m/s}\), còn động lượng cuối là \(2 \times 10 = 20 \ \text{kg}\cdot\text{m/s}\). Lực trung bình là
$$F = \frac{20}{2} = 10 \ \text{N}$$Câu Hỏi Thường Gặp
Xung lượng và động lượng có phải là một không? Chúng có cùng đơn vị và xung lượng bằng độ biến thiên động lượng, nhưng động lượng là một thuộc tính của vật đang chuyển động, còn xung lượng mô tả tác dụng lực–thời gian làm thay đổi động lượng đó.
Vận tốc có thể âm không? Có. Vận tốc là một đại lượng vectơ, vì vậy hãy dùng dấu âm cho chuyển động theo chiều ngược lại (ví dụ một quả bóng bật ngược trở lại).
Nếu Δt bằng không thì sao? Lực trung bình không xác định khi khoảng thời gian bằng không, nên trong trường hợp đó máy tính báo lực bằng 0 nhưng vẫn hiển thị xung lượng và động lượng.