Sức cản mạch hệ thống là gì?
Sức cản mạch hệ thống (SVR) là lực cản mà tâm thất trái phải vượt qua để tống máu vào tuần hoàn hệ thống. Chỉ số này phản ánh mức độ co hay giãn của các tiểu động mạch ngoại biên và là một thông số huyết động then chốt trong hồi sức tích cực, gây mê và xử trí sốc. SVR thường được biểu thị bằng đơn vị dynes·s·cm⁻⁵, với khoảng giá trị bình thường vào khoảng 800–1200 dynes·s·cm⁻⁵.
Cách sử dụng công cụ
Bạn nhập ba giá trị đo được: huyết áp động mạch trung bình (MAP) tính bằng mmHg, áp lực tĩnh mạch trung tâm (CVP) tính bằng mmHg, và cung lượng tim (CO) tính bằng lít mỗi phút. Công cụ sẽ trả về SVR theo cả đơn vị dynes·s·cm⁻⁵ lẫn đơn vị Wood. Nếu không đo trực tiếp được MAP, bạn có thể ước tính theo công thức \((\text{huyết áp tâm thu} + 2 \times \text{huyết áp tâm trương}) / 3\); còn CO thường được xác định qua phương pháp pha loãng nhiệt (thermodilution) hoặc siêu âm tim.
Giải thích công thức
$$\text{SVR} = \frac{\text{MAP} - \text{CVP}}{\text{CO}} \times 80$$ Chênh lệch áp lực \((\text{MAP} - \text{CVP})\) chính là độ chênh áp lực dẫn động máu qua tuần hoàn hệ thống. Chia cho cung lượng tim sẽ cho ra sức cản tính theo đơn vị Wood (mmHg·phút/L). Nhân với hệ số quy đổi 80 sẽ biểu thị kết quả theo đơn vị CGS tiêu chuẩn là dynes·s·cm⁻⁵.
Ví dụ minh họa
Giả sử MAP = 93 mmHg, CVP = 5 mmHg và CO = 5 L/phút. Khi đó $$\text{SVR} = \frac{93 - 5}{5} \times 80 = \frac{88}{5} \times 80 = 17{,}6 \times 80 = 1408 \ {\text{dynes}\cdot{\text{s}\cdot\text{cm}}}^{-5}.$$ Kết quả này hơi cao hơn khoảng bình thường, gợi ý có tình trạng co mạch nhẹ.
Câu hỏi thường gặp
SVR bình thường là bao nhiêu? Vào khoảng 800–1200 dynes·s·cm⁻⁵. SVR thấp gặp trong sốc phân bố (ví dụ sốc nhiễm khuẩn); SVR cao gặp trong sốc giảm thể tích hoặc sốc tim kèm theo phản ứng co mạch bù trừ.
SVR và SVRI khác nhau ở điểm nào? SVRI là SVR được chuẩn hóa theo diện tích bề mặt cơ thể (dùng chỉ số tim thay cho cung lượng tim), giúp việc so sánh giữa những bệnh nhân có vóc dáng khác nhau trở nên hợp lý hơn.
Tôi có thể dùng đơn vị Wood thay thế không? Có — đơn vị Wood đơn giản là \((\text{MAP} - \text{CVP}) / \text{CO}\) mà không nhân với hệ số 80. Công cụ này hiển thị cả hai đơn vị.