Sức cản mạch hệ thống là gì?
Sức cản mạch hệ thống (SVR) là lực cản mà tâm thất trái phải vượt qua để tống máu vào tuần hoàn hệ thống. Chỉ số này phản ánh mức độ co hay giãn của các tiểu động mạch ngoại biên và là một thông số huyết động then chốt trong hồi sức tích cực, gây mê và xử trí sốc. SVR thường được biểu thị bằng đơn vị dynes·s·cm⁻⁵, với khoảng giá trị bình thường vào khoảng 800–1200 dynes·s·cm⁻⁵.
Cách sử dụng công cụ
Bạn nhập ba giá trị đo được: huyết áp động mạch trung bình (MAP) tính bằng mmHg, áp lực tĩnh mạch trung tâm (CVP) tính bằng mmHg, và cung lượng tim (CO) tính bằng lít mỗi phút. Công cụ sẽ trả về SVR theo cả đơn vị dynes·s·cm⁻⁵ lẫn đơn vị Wood. Nếu không đo trực tiếp được MAP, bạn có thể ước tính theo công thức \((\text{huyết áp tâm thu} + 2 \times \text{huyết áp tâm trương}) / 3\); còn CO thường được xác định qua phương pháp pha loãng nhiệt (thermodilution) hoặc siêu âm tim.
Giải thích công thức
$$\text{SVR} = \frac{\text{MAP} - \text{CVP}}{\text{CO}} \times 80$$ Chênh lệch áp lực \((\text{MAP} - \text{CVP})\) chính là độ chênh áp lực dẫn động máu qua tuần hoàn hệ thống. Chia cho cung lượng tim sẽ cho ra sức cản tính theo đơn vị Wood (mmHg·phút/L). Nhân với hệ số quy đổi 80 sẽ biểu thị kết quả theo đơn vị CGS tiêu chuẩn là dynes·s·cm⁻⁵.
Ví dụ minh họa
Giả sử MAP = 93 mmHg, CVP = 5 mmHg và CO = 5 L/phút. Khi đó $$\text{SVR} = \frac{93 - 5}{5} \times 80 = \frac{88}{5} \times 80 = 17{,}6 \times 80 = 1408 \ {\text{dynes}\cdot{\text{s}\cdot\text{cm}}}^{-5}.$$ Kết quả này hơi cao hơn khoảng bình thường, gợi ý có tình trạng co mạch nhẹ.
Diễn giải kết quả SVR của bạn
Sức cản mạch máu hệ thống (SVR) ước tính mức độ sức cản mà các mạch máu toàn thân tạo ra đối với dòng máu lưu thông. Giá trị này được tính theo công thức \(\text{SVR} = \frac{ \text{MAP} - \text{CVP} }{ \text{CO} } \times 80\), trong đó MAP và CVP tính bằng mmHg và CO tính bằng L/min. Kết quả có đơn vị dynes·s·cm⁻⁵. Khoảng tham chiếu thường được trích dẫn cho người trưởng thành là khoảng 800–1200 dynes·s·cm⁻⁵, và giới hạn chính xác khác nhau giữa các nguồn và cơ sở y tế.
| SVR (dynes·s·cm⁻⁵) | Mức | Thường liên quan đến |
|---|---|---|
| < 800 | Thấp | Giãn mạch, chẳng hạn như sốc phân bố hoặc sốc nhiễm khuẩn, sốc phản vệ và sốc thần kinh |
| ≈ 800–1200 | Bình thường | Khoảng thông thường khi nghỉ ngơi ở người trưởng thành |
| > 1200 | Cao | Co mạch, chẳng hạn như sốc giảm thể tích hoặc sốc tim, và bù trừ trong suy tim |
SVR là giá trị được tính toán, không phải đo trực tiếp, nên không bao giờ nên đọc riêng lẻ. Hãy diễn giải cùng với cung lượng tim, MAP, nhịp tim, tình trạng thể tích và bức tranh lâm sàng tổng thể. Sai số ở bất kỳ đầu vào nào đều ảnh hưởng đến kết quả. Ví dụ, sai số cung lượng tim theo phương pháp pha loãng nhiệt, cảm biến áp lực được hiệu chỉnh kém hoặc giảm chấn kém, hoặc CVP bị ảnh hưởng bởi hô hấp đều làm thay đổi SVR. Vì CO nằm ở mẫu số, một sai số nhỏ của CO có thể làm SVR thay đổi đáng kể.
Đây là thông tin giáo dục chung, không phải lời khuyên y tế. Mọi quyết định lâm sàng cần được đưa ra bởi chuyên gia y tế có trình độ.
Bảng chuyển đổi từ dynes·s·cm⁻⁵ sang đơn vị Wood
Sức cản được báo cáo bằng hai đơn vị phổ biến. Quy đổi là: 1 đơn vị Wood (WU) = 80 dynes·s·cm⁻⁵, hoặc tương đương 1 dyn·s·cm⁻⁵ = 0.0125 WU. Đơn vị Wood đơn giản là (MAP − CVP) / CO mà không nhân với hệ số 80. Trong hệ SI, 1 WU = 8 MPa·s/m³.
| Đơn vị Wood (WU) | dynes·s·cm⁻⁵ |
|---|---|
| 5 | 400 |
| 10 | 800 |
| 12.5 | 1000 |
| 15 | 1200 |
| 20 | 1600 |
| 25 | 2000 |
Để chuyển đổi, nhân WU với 80 để được dynes·s·cm⁻⁵, hoặc chia dynes·s·cm⁻⁵ cho 80 để được WU. Ví dụ, \(1200 \div 80 = 15\) WU.
SVR trong các tình huống huyết động minh họa
Các tình huống dưới đây chỉ mang tính minh họa, không phải dữ liệu bệnh nhân. Mỗi tình huống đều dùng \(\text{SVR} = \frac{ \text{MAP} - \text{CVP} }{ \text{CO} } \times 80\).
| Tình huống | MAP (mmHg) | CVP (mmHg) | CO (L/min) | Phép tính | SVR (dynes·s·cm⁻⁵) | SVR (WU) | Mức |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A | 65 | 8 | 8 | (65 − 8) / 8 × 80 = 57 / 8 × 80 | 570 | 7.13 | Thấp (giãn mạch) |
| B | 85 | 5 | 6 | (85 − 5) / 6 × 80 = 80 / 6 × 80 | ≈ 1067 | 13.33 | Bình thường |
| C | 90 | 5 | 5.5 | (90 − 5) / 5.5 × 80 = 85 / 5.5 × 80 | ≈ 1236 | 15.45 | Hơi cao |
| D | 75 | 12 | 3 | (75 − 12) / 3 × 80 = 63 / 3 × 80 | 1680 | 21.00 | Cao (co mạch) |
Tình huống A và D cho thấy các áp lực tương tự có thể cho giá trị SVR rất khác nhau tùy thuộc vào cung lượng tim. CO cao cùng với chênh áp vừa phải cho thấy sức cản thấp. CO thấp với chênh áp tương tự cho thấy sức cản cao.
Câu hỏi thường gặp
SVR bình thường là bao nhiêu? Vào khoảng 800–1200 dynes·s·cm⁻⁵. SVR thấp gặp trong sốc phân bố (ví dụ sốc nhiễm khuẩn); SVR cao gặp trong sốc giảm thể tích hoặc sốc tim kèm theo phản ứng co mạch bù trừ.
SVR và SVRI khác nhau ở điểm nào? SVRI là SVR được chuẩn hóa theo diện tích bề mặt cơ thể (dùng chỉ số tim thay cho cung lượng tim), giúp việc so sánh giữa những bệnh nhân có vóc dáng khác nhau trở nên hợp lý hơn.
Tôi có thể dùng đơn vị Wood thay thế không? Có — đơn vị Wood đơn giản là \((\text{MAP} - \text{CVP}) / \text{CO}\) mà không nhân với hệ số 80. Công cụ này hiển thị cả hai đơn vị.