Bu Dönüştürücü Ne İşe Yarar?
Kartezyenden Silindirik Koordinatlara Dönüştürücü, dikdörtgen koordinatlarla (x, y, z) verilen bir noktayı silindirik koordinatlara (rho, theta, z) çevirir. Silindirik koordinatlar, 3B bir noktayı z eksenine olan radyal uzaklığı (rho), bu eksen etrafındaki azimut açısı (theta) ve yüksekliği (z) ile tanımlar. Bu sistem fizikte, mühendislikte ve borular, teller, elektromanyetik alanlar gibi bir eksen etrafında dönel simetriye sahip her problemde yaygın olarak kullanılır.
Nasıl Kullanılır?
Üç kartezyen bileşeni x, y ve z girin. Çıktıdaki theta açısını derece mi yoksa radyan mı olarak istediğinizi seçin. Dönüştürücü size rho değerini (her zaman negatif olmayan), seçtiğiniz birimde theta değerini ve değişmeden aktarılan z değerini verir.
Formülün Açıklaması
Dönüşümde şu bağıntılar kullanılır:
$$\rho = \sqrt{\text{x}^{2} + \text{y}^{2}}, \quad z = \text{z}$$ noktanın xy düzlemine izdüşümünün z eksenine olan uzaklığıdır. $$\theta = \operatorname{atan2}\!\left(\text{y},\ \text{x}\right)$$ pozitif x ekseninden ölçülen açıdır. Doğru çeyreğin seçilmesi ve \(\text{x} = 0\) durumunun sıfıra bölme yapılmadan ele alınabilmesi için, düz \(\arctan(\text{y}/\text{x})\) yerine iki argümanlı \(\operatorname{atan2}\) fonksiyonunu kullanıyoruz. z koordinatı aynı kalır. Derece istendiğinde, radyan cinsinden bulunan sonuç \(\frac{180}{\pi}\) ile çarpılır.
Örnek Çözüm
x = 3, y = 4, z = 5 için çıktı derece cinsinden: $$\rho = \sqrt{9 + 16} = \sqrt{25} = 5$$ $$\theta = \operatorname{atan2}(4,\ 3) = 0.927295 \text{ rad} = 53.1301^\circ$$ z = 5. Yani silindirik nokta (5, 53.1301°, 5) olur. Radyan cinsinden ise \(\theta = 0.927295 \text{ rad}\).
Dörtlere Göre Daha Fazla Çözümlü Örnek
Hesap makinesi \(\rho = \sqrt{x^2 + y^2}\), \(z\) değişmeden kalır ve \(\theta = \operatorname{atan2}(y, x)\) kullanır. atan2, hem x hem de y'nin işaretlerine baktığı için doğru dörtlanta göre sonuç verir. Düz \(\arctan(y/x)\) bunu yapamaz. Esas değer \((-180^\circ, 180^\circ]\) aralığındadır. 0–360° aralığında bir açı elde etmek için negatif sonuçlara 360° ekleyin.
Örnek 1: (-3, 4, 2), II. dörtlant
- Radyal uzaklık: \(\rho = \sqrt{(-3)^2 + 4^2} = \sqrt{9 + 16} = \sqrt{25} = \)5
- Açı: \(\theta = \operatorname{atan2}(4, -3) = 180^\circ - \arctan(4/3) = 180^\circ - 53.13^\circ \approx 126.87^\circ\). Radyan cinsinden \(\pi - 0.9273 \approx 2.2143\). Değer zaten pozitif olduğu için bir düzeltme gerekmez.
- Yükseklik: \(z = 2\).
Sonuç: \((\rho, \theta, z) \approx (5,\ 126.87^\circ,\ 2)\), veya \((5,\ 2.2143\text{ rad},\ 2)\).
Örnek 2: (-1, -1, 0), III. dörtlant
- \(\rho = \sqrt{(-1)^2 + (-1)^2} = \sqrt{2} \approx 1.4142\)
- \(\theta = \operatorname{atan2}(-1, -1) = -135^\circ\) (\(-3\pi/4 \approx -2.3562\) rad). 0–360° düzeltmesi \(-135^\circ + 360^\circ = 225^\circ\) (\(5\pi/4 \approx 3.9270\) rad).
- \(z = 0\).
Sonuç: \((1.4142,\ -135^\circ,\ 0)\), eşdeğer olarak \((1.4142,\ 225^\circ,\ 0)\).
Örnek 3: (2, -2, -3), IV. dörtlant
- \(\rho = \sqrt{2^2 + (-2)^2} = \sqrt{8} = 2\sqrt{2} \approx 2.8284\)
- \(\theta = \operatorname{atan2}(-2, 2) = -45^\circ\) (\(-\pi/4 \approx -0.7854\) rad). 0–360° düzeltmesi \(-45^\circ + 360^\circ = 315^\circ\) (\(7\pi/4 \approx 5.4978\) rad).
- \(z = -3\). Yükseklik işaretini korur.
Sonuç: \((2.8284,\ -45^\circ,\ -3)\), eşdeğer olarak \((2.8284,\ 315^\circ,\ -3)\).
Bu açı biçimlerinin hepsi aynı noktayı tanımlar. Aralarında geçiş yapmak için 360° (2π rad) ekleyin veya çıkarın.
Eksen ve Dörtlant Açı Başvuru Tablosu
Eksenler üzerindeki noktalar
| Konum | atan2 θ (derece) | atan2 θ (radyan) |
|---|---|---|
| Pozitif x ekseni (x > 0, y = 0) | 0° | 0 |
| Pozitif y ekseni (x = 0, y > 0) | 90° | π/2 |
| Negatif x ekseni (x < 0, y = 0) | 180° | π |
| Negatif y ekseni (x = 0, y < 0) | -90° (veya 270°) | -π/2 (veya 3π/2) |
| Orijin (x = 0, y = 0) | Kurala göre 0° (matematiksel olarak tanımsız) | Kurala göre 0 |
xy-düzleminin dörtlantları
| Dörtlant | x'in işareti | y'nin işareti | atan2 θ aralığı | Eşdeğer 0–360° aralığı |
|---|---|---|---|---|
| I | + | + | 0° ile 90° | 0° ile 90° |
| II | − | + | 90° ile 180° | 90° ile 180° |
| III | − | − | -180° ile -90° | 180° ile 270° |
| IV | + | − | -90° ile 0° | 270° ile 360° |
Orijinde \(\rho = 0\) olur ve açının bir anlamı yoktur. Çoğu yazılım orada 0 döndürür ve nokta tamamen \(\rho\) ve \(z\) ile tanımlanır.
Temel Terimler ve Semboller
- ρ (rho): z ekseninden noktaya, xy-düzleminde ölçülen radyal uzaklık. Asla negatif değildir: \(\rho = \sqrt{x^2 + y^2} \ge 0\).
- θ (theta): azimut açısı; yukarıdan (pozitif z yönünden) bakıldığında xy-düzleminde pozitif x ekseninden saat yönünün tersine ölçülür.
- z: xy-düzleminin üstündeki veya altındaki yükseklik. Kartezyen ve silindirik koordinatlarda aynıdır.
- atan2(y, x): hem y hem de x'in işaretlerini kullanarak açıyı doğru dörtlantta döndüren iki argümanlı arktanjant. Sıradan \(\arctan(y/x)\) yalnızca -90° ile 90° arasındaki değerleri döndürür.
- Esas değer aralığı: bir fonksiyonun varsayılan olarak döndürdüğü açı aralığı. atan2 için bu \((-\pi, \pi]\), veya \((-180^\circ, 180^\circ]\) aralığıdır. \([0, 2\pi)\) içinde bir değer elde etmek için negatif sonuca 2π (360°) ekleyin.
Küresel koordinatlarla karşılaştırma: küresel koordinatlarda r (genellikle ρ olarak da yazılır), orijinden olan uzaklıktır: \(\sqrt{x^2 + y^2 + z^2}\). Silindirik koordinatlarda ρ yalnızca z ekseninden olan uzaklıktır. Gösterim de metinlere göre değişir. Bazı metinler silindirik yarıçap için ρ yerine r, azimut açısı için θ yerine φ kullanır. Fizik ve matematik metinleri küresel koordinatlarda θ ve φ'nin rollerini sık sık değiştirir. Kaynağınızın hangi kuralı kullandığını kontrol edin.
Sıkça Sorulan Sorular
x ve y'nin ikisi de sıfırsa ne olur? Bu durumda \(\rho = 0\) olur ve theta matematiksel olarak tanımsızdır; atan2 kuralı gereği sonuç 0 olarak verilir.
theta neden negatif çıkabilir? atan2, \((-180^\circ, 180^\circ]\) (veya \((-\pi, \pi]\)) aralığında değerler döndürür. theta'yı 0–360° aralığında ifade etmek için, negatif çıkan herhangi bir sonuca 360° (veya \(2\pi\)) ekleyin.
Bu işlem z değerini değiştirir mi? Hayır. z koordinatı hem kartezyen hem de silindirik sistemde aynıdır.