Bu dönüştürücü ne işe yarar
Bu araç, 3 boyutlu küresel koordinatlarla tanımlanan bir noktayı standart Kartezyen koordinatlara (x, y, z) çevirir. Radyal uzaklık r değerini, azimut açısı theta'yı (x-y düzleminde ölçülür) ve kutup açısı phi'yi (pozitif z ekseninden aşağı doğru ölçülür) girersiniz; araç da bunun dik koordinat sistemindeki karşılığını verir.
Kullanılan açı tanımı
İki açının adlandırılması ders kitaplarına göre değişebilir. Bu hesap makinesi şu eşlemeyi kullanır: theta azimuttur (x-y düzlemindeki dönüş) ve phi kutup açısıdır (+z ekseninden eğim). Kaynağınız bu isimleri tersine kullanıyorsa, matematik tutsun diye girdiğiniz değerleri yer değiştirmeniz yeterlidir.
Nasıl kullanılır
r, theta ve phi değerlerini girin, ardından açılarınızın Derece (varsayılan) mı yoksa Radyan cinsinden mi olduğunu seçin. Dönüştürücü, trigonometrik işlevleri uygulamadan önce açıları dahili olarak radyana çevirir (derece için \(\frac{\pi}{180}\) ile çarpar), sonra x, y ve z değerlerini yaklaşık on anlamlı basamağa kadar gösterir.
Formülün açıklaması
Nokta, r yarıçaplı bir kürenin üzerindedir. Kutup açısı phi, noktanın dikey eksenden ne kadar eğildiğini belirler: \(z = r\cdot\cos\phi\). Yatay izdüşümün uzunluğu \(r\cdot\sin\phi\)'dir ve azimut theta bu izdüşümü x ile y eksenleri arasında paylaştırarak $$x = r\,\sin\phi\,\cos\theta,\quad y = r\,\sin\phi\,\sin\theta$$ sonuçlarını verir.
Çözümlü örnek
r = 5, theta = 60 derece, phi = 30 derece alalım. Bu durumda \(\sin\phi = 0{,}5\), \(\cos\phi = 0{,}8660254\), \(\cos\theta = 0{,}5\), \(\sin\theta = 0{,}8660254\) olur. Buradan $$x = 5 \times 0{,}5 \times 0{,}5 = 1{,}25$$ $$y = 5 \times 0{,}5 \times 0{,}8660254 = 2{,}16506351$$ $$z = 5 \times 0{,}8660254 = 4{,}33012702$$ elde edilir. Kartezyen nokta (1,25; 2,16506351; 4,33012702) olarak bulunur.
Yaygın Açı Referans Değerleri ve Ortaya Çıkan Noktalar
Bu hesap makinesi, x-y düzleminde +x ekseninden ölçülen azimut açısı olarak teta (θ) ve +z ekseninden aşağı doğru ölçülen kutupsal açı olarak fi (φ) kullanır. Formüller \(x = r\sin\phi\cos\theta\), \(y = r\sin\phi\sin\theta\) ve \(z = r\cos\phi\) şeklindedir. Aşağıdaki tabloda r = 1 kullanılmıştır.
| θ (azimut) | φ (kutupsal) | (x, y, z) | Konum |
|---|---|---|---|
| herhangi (ör. 0°) | 0° | (0, 0, 1) | +z ekseni (kuzey kutbu) |
| 0° | 90° | (1, 0, 0) | +x ekseni |
| 90° | 90° | (0, 1, 0) | +y ekseni |
| 180° | 90° | (-1, 0, 0) | -x ekseni |
| 270° | 90° | (0, -1, 0) | -y ekseni |
| herhangi (ör. 0°) | 180° | (0, 0, -1) | -z ekseni (güney kutbu) |
φ 0° veya 180° olduğunda nokta z ekseni üzerinde bulunur; bu nedenle θ sonucu etkilemez.
30°, 45° ve 60° için sinüs ve kosinüs
| Açı | sin | cos |
|---|---|---|
| 30° | 1/2 = 0.5 | √3/2 ≈ 0.8660 |
| 45° | √2/2 ≈ 0.7071 | √2/2 ≈ 0.7071 |
| 60° | √3/2 ≈ 0.8660 | 1/2 = 0.5 |
r ile ölçekleme: x, y ve z değerlerinin tamamı r ile orantılıdır. r değeri iki katına çıkarıldığında her koordinat da iki katına çıkar; dolayısıyla yukarıdaki tablodaki her değeri r ile çarparak herhangi bir yarıçap için nokta bulunabilir. Örneğin r = 3 ve φ = 90°, θ = 0° için nokta (3, 0, 0) olur.
Dereceden Radyana Dönüşüm Tablosu
Dönüşüm kuralları:
- radyan = derece × π/180
- derece = radyan × 180/π
Hesap makinesini radyan moduna ayarladığınızda bu tabloyu kullanın. Tam bir tur 360° = 2π rad'dır ve 1 rad ≈ 57.2958°'dir.
| Derece | Radyan (tam) | Radyan (ondalık) |
|---|---|---|
| 0° | 0 | 0.0000 |
| 30° | π/6 | 0.5236 |
| 45° | π/4 | 0.7854 |
| 60° | π/3 | 1.0472 |
| 90° | π/2 | 1.5708 |
| 120° | 2π/3 | 2.0944 |
| 135° | 3π/4 | 2.3562 |
| 150° | 5π/6 | 2.6180 |
| 180° | π | 3.1416 |
| 270° | 3π/2 | 4.7124 |
| 360° | 2π | 6.2832 |
Örnek: \(60^\circ \times \frac{\pi}{180} = \frac{\pi}{3} \approx 1.0472\) rad.
Farklı Açı Kurallarının Karşılaştırılması (Fizik ve Matematik)
Ders kitapları, hangi Yunan harfinin hangi açıyı temsil ettiği konusunda birbirinden farklıdır. Doğru sayıları yanlış alanlara girerseniz farklı bir nokta elde edersiniz. Tablo, r = 5 için 60° ve 30° açılarının bu hesap makinesine iki farklı şekilde girilmesini karşılaştırır (θ = azimut, φ = kutupsal).
| Giriş | r | θ (azimut) | φ (kutupsal) | x | y | z |
|---|---|---|---|---|---|---|
| A: θ = 60°, φ = 30° | 5 | 60° | 30° | 1.25 | 2.1651 | 4.3301 |
| B: değerler yer değiştirmiş, θ = 30°, φ = 60° | 5 | 30° | 60° | 3.75 | 2.1651 | 2.5 |
A için adım adım hesap: \(x = 5\sin 30^\circ\cos 60^\circ = 5(0.5)(0.5) = 1.25\), \(y = 5\sin 30^\circ\sin 60^\circ = 5(0.5)(0.8660) \approx 2.1651\), \(z = 5\cos 30^\circ \approx 4.3301\).
B için adım adım hesap: \(x = 5\sin 60^\circ\cos 30^\circ = 5(0.75) = 3.75\), \(y = 5\sin 60^\circ\sin 30^\circ = 5(0.8660)(0.5) \approx 2.1651\), \(z = 5\cos 60^\circ = 2.5\).
Kontrol: her iki nokta da orijine 5 uzaklıktadır, çünkü \(1.25^2 + 2.1651^2 + 4.3301^2 = 25\) ve \(3.75^2 + 2.1651^2 + 2.5^2 = 25\). Yalnızca yön farklıdır.
Dikkat edilmesi gereken kurallar
- Bu araç: θ = azimut (x-y düzleminde), φ = +z ekseninden kutupsal açı.
- ISO 80000-2 / çoğu fizik metni: θ = +z ekseninden kutupsal açı, φ = azimut. Bu kurala göre (r = 5, θ = 30°, φ = 60°) olarak verilen bir nokta, buradaki A girişine karşılık gelir (azimut 60°, kutupsal 30°). Değerleri girmeden önce iki açı değerini yer değiştirin.
- Birçok matematik metni: bu aracın kuralını kullanır, ancak bazıları fizik kuralını kullanır; bu nedenle her zaman kaynağınızdaki tanımı kontrol edin.
- Coğrafi enlem: enlem, kutuptan aşağı değil, ekvatordan yukarı doğru ölçülür; bu nedenle kutupsal açı φ = 90° - enlem olur. Bu da \(z = r\sin(\text{enlem})\) ve \(x = r\cos(\text{enlem})\cos(\text{boylam})\) sonucunu verir; burada boylam θ'nın rolünü üstlenir.
Sıkça Sorulan Sorular
r = 0 ise ne olur? Açılar ne olursa olsun nokta orijinde (0, 0, 0) bulunur.
Açılar negatif veya 360'tan büyük olabilir mi? Evet. Trigonometrik fonksiyonlar periyodik olduğundan herhangi bir gerçek açı geçerlidir ve doğru şekilde hesaplanır.
phi = 0 ne anlama gelir? Nokta pozitif z ekseni üzerinde yer alır: \(x = y = 0\) ve \(z = r\). phi = 180 derece ise nokta negatif z ekseni üzerinde olur (\(z = -r\)).