Bu çevirici ne işe yarar?
Bu araç, 3B Kartezyen koordinatlarda (x, y, z) verilen bir noktayı küresel koordinatlara (r, teta, fi) dönüştürür. Tamamen matematiksel bir araçtır; her türlü gerçek sayı değeriyle çalışır ve iki açının derece mi yoksa radyan cinsinden mi verileceğini seçmenize olanak tanır.
Burada kullanılan gösterim
Bu sayfadaki gösterimi birebir takip edin; çünkü farklı kaynaklarda farklı tanımlarla karşılaşabilirsiniz. Burada r noktanın orijine olan radyal uzaklığı, teta x-y düzleminde pozitif x ekseninden ölçülen azimut açısı ve fi ise pozitif z ekseninden aşağıya doğru ölçülen kutupsal (eğim) açısıdır.
Formüller
$$r = \sqrt{x^2 + y^2 + z^2}$$ Açılar için, sağlamlık adına iki argümanlı ark tanjant kullanılır: $$\theta = \operatorname{atan2}(y,\, x), \quad \varphi = \operatorname{atan2}\!\left(\sqrt{x^2+y^2},\, z\right)$$ Basit \(\operatorname{atan}(y/x)\) yerine \(\operatorname{atan2}\) kullanmak, sıfıra bölme sorununu önler ve doğru bölgeyi (çeyreği) korur. Tüm trigonometrik sonuçlar radyan cinsindendir; "Derece" seçildiğinde her açı \(180/\pi\) ile çarpılır.
Nasıl kullanılır?
Noktanızın x, y ve z bileşenlerini girin, çıktı açı birimini seçin ve r, teta ile fi değerlerini okuyun. r değeri seçtiğiniz açı biriminden bağımsızdır.
Çözümlü örnek
x = 3, y = 4, z = 5 için, derece cinsinden: \(r = \sqrt{9 + 16 + 25} = \sqrt{50} = 7{,}071068\). \(\theta = \operatorname{atan2}(4, 3) = 0{,}927295 \text{ rad} = 53{,}130102\) derece. \(\sqrt{x^2+y^2} = \sqrt{25} = 5\) olduğundan, \(\varphi = \operatorname{atan2}(5, 5) = \operatorname{atan}(1) = 0{,}785398 \text{ rad} = 45\) derece.
Ortak Noktalar ve Küresel Koordinatları
Bu sayfa \(r=\sqrt{x^2+y^2+z^2}\), \(\theta=\operatorname{atan2}(y,x)\) (azimut, xy-düzleminde +x ekseninden ölçülür) ve \(\varphi=\operatorname{atan2}\left(\sqrt{x^2+y^2},\,z\right)\) (kutupsal açı, +z ekseninden ölçülür) kullanır.
| Kartezyen (x, y, z) | r | θ (derece) | θ (radyan) | φ (derece) | φ (radyan) |
|---|---|---|---|---|---|
| (1, 0, 0) | 1 | 0° | 0 | 90° | 1,5708 (π/2) |
| (0, 1, 0) | 1 | 90° | 1,5708 (π/2) | 90° | 1,5708 (π/2) |
| (−1, 0, 0) | 1 | 180° | 3,1416 (π) | 90° | 1,5708 (π/2) |
| (0, −1, 0) | 1 | −90° | −1,5708 (−π/2) | 90° | 1,5708 (π/2) |
| (0, 0, 1) | 1 | 0° (tanımsız, 0 olarak verilir) | 0 | 0° | 0 |
| (0, 0, −1) | 1 | 0° (tanımsız, 0 olarak verilir) | 0 | 180° | 3,1416 (π) |
| (1, 1, 0) | √2 ≈ 1,414214 | 45° | 0,7854 (π/4) | 90° | 1,5708 (π/2) |
| (1, 1, 1) | √3 ≈ 1,732051 | 45° | 0,7854 (π/4) | 54,7356° | 0,955317 |
| (0, 0, 0) | 0 | 0° (tanımsız, 0 olarak verilir) | 0 | 0° (tanımsız, 0 olarak verilir) | 0 |
atan2 aralıkları: θ, (−180°, 180°] (yani (−π, π]) aralığındadır ve φ, [0°, 180°] (yani [0, π]) aralığındadır.
Kurallar Karşılaştırması ve Açı Birimi Dönüşümü
Farklı kitaplar ve yazılımlar θ ve φ adlarını farklı kullanır; bu nedenle sayıları karşılaştırmadan önce bir kaynağın hangi açıyı kastettiğini her zaman kontrol edin.
| Kural | θ anlamı | φ anlamı | Notlar |
|---|---|---|---|
| Bu sayfa (matematik metinlerinde yaygın) | Azimut, xy-düzleminde +x ekseninden, atan2(y, x) ile | Kutupsal açı, +z ekseninden, aralık 0° ile 180° | Bu hesaplayıcı tarafından kullanılır |
| Yaygın fizik kuralı (ISO 80000-2) | Kutupsal açı, +z ekseninden | Azimut, xy-düzleminde +x ekseninden | θ ve φ, bu sayfaya göre yer değiştirmiştir |
| Coğrafya (enlem/boylam) | Boylam = azimut | Enlem = 90° − kutupsal açı | Enlem aralığı −90° ile 90° arasındadır |
Ters formüller (bu sayfadaki adlandırma)
$$x = r\sin\varphi\cos\theta,\qquad y = r\sin\varphi\sin\theta,\qquad z = r\cos\varphi$$
Derece ve radyan
| Derece | Radyan (tam) | Radyan (ondalık) |
|---|---|---|
| 30° | π/6 | 0,5236 |
| 45° | π/4 | 0,7854 |
| 60° | π/3 | 1,0472 |
| 90° | π/2 | 1,5708 |
| 180° | π | 3,1416 |
| 270° | 3π/2 | 4,7124 |
| 360° | 2π | 6,2832 |
Dönüşüm: \(\text{radyan} = \text{derece}\times\pi/180\). θ'yı [0°, 360°) aralığında istiyorsanız, negatif θ değerlerine 360° (veya 2π) ekleyin.
Sonucunuzu Yorumlama
- r, orijinden düz çizgi uzaklığıdır; bu nedenle her zaman ≥ 0'dır.
- θ (azimut), atan2(y, x) değerinden gelir ve (−180°, 180°] aralığındadır. Negatif bir θ, y < 0 anlamına gelir; 0°–360° aralığında bir değer elde etmek için 360° ekleyin.
- φ (kutupsal açı), [0°, 180°] aralığındadır. φ < 90° ise z > 0'dır (üst yarım küre). φ = 90° ise z = 0'dır (nokta xy-düzlemindedir). φ > 90° ise z < 0'dır (alt yarım küre).
- Tanımsız durumlar: z ekseninde (x = 0 ve y = 0) θ tanımsızdır; orijinde ise her iki açı da tanımsızdır. Hesaplayıcı, atan2(0, 0) kuralına göre tanımsız açılar için 0 verir.
Çeyrek bölgesine göre θ aralığı
| x, y işaretleri | Konum | θ (atan2 aralığı) | θ (0°–360° aralığı) |
|---|---|---|---|
| x > 0, y > 0 | I. çeyrek | 0° ile 90° | 0° ile 90° |
| x < 0, y > 0 | II. çeyrek | 90° ile 180° | 90° ile 180° |
| x < 0, y < 0 | III. çeyrek | −180° ile −90° | 180° ile 270° |
| x > 0, y < 0 | IV. çeyrek | −90° ile 0° | 270° ile 360° |
Eksenlerde: +x 0° verir, +y 90° verir, −x 180° verir ve −y −90° (270°) verir.
Sıkça sorulan sorular
x = 0 olduğunda ne olur? \(\operatorname{atan2}\) bunu sorunsuz çözer: x = 0 ve y > 0 ise teta = 90 derece, y < 0 ise teta = -90 derece olur.
Ya z = 0 ise? Nokta x-y düzlemi üzerindedir, dolayısıyla fi = 90 derece (\(\pi/2\)) olur. z < 0 değeri ise doğru biçimde 90 dereceden büyük bir fi verir.
Peki orijin durumunda? x = y = z = 0 ise r = 0 olur ve açılar matematiksel olarak tanımsızdır; bu araç, \(\operatorname{atan2}\) gösterimi gereği her ikisi için de 0 değerini verir.