Daire Parçası Nedir?
Daire parçası (daire dilimi değil), bir dairenin düz bir doğru parçasıyla (kiriş) "kesilen" bölgesidir. Yani kiriş ile bu kirişin karşısındaki yay arasında kalan alandır. Bu hesaplama aracı; dairenin yarıçapını ve kirişin gördüğü merkez açıyı kullanarak bu alanı bulur, ayrıca yay uzunluğunu, kiriş uzunluğunu ve sajitayı (parçanın en yüksek noktası, yani maksimum yüksekliği) hesaplar.
Hesaplama Aracı Nasıl Kullanılır?
Dairenin yarıçapı r ile merkez açısı θ değerini girin. Açınızın derece mi yoksa radyan mı olduğunu seçin. Araç, formülü uygulamadan önce dereceyi otomatik olarak radyana çevirir. Hesapla düğmesine basın; daire parçasının alanıyla birlikte yay uzunluğu, kiriş uzunluğu ve parça yüksekliği karşınıza gelir.
Formülün Açıklaması
Daire parçasının alanı şu formülle bulunur:
$$A = \frac{1}{2}\,r^{2}\left(\theta - \sin\theta\right)$$
Burada θ mutlaka radyan cinsinden olmalıdır. \(\frac{1}{2}\,r^{2}\theta\) ifadesi daire diliminin (pasta dilimi) alanıdır; \(\frac{1}{2}\,r^{2}\sin\theta\) ise iki yarıçap ile kirişin oluşturduğu üçgenin alanıdır. Üçgeni daire diliminden çıkardığınızda geriye yalnızca daire parçası kalır. Dereceyi radyana çevirmek için \(\frac{\pi}{180}\) ile çarpın.
Örnek Çözüm
Diyelim ki \(r = 5\) ve \(\theta = 90°\). Önce dönüştürelim: $$\theta = 90 \times \frac{\pi}{180} = 1{,}570796 \text{ rad}.$$ Buradan \(\sin\theta = \sin(90°) = 1\) olur. Dolayısıyla $$A = 0{,}5 \times 25 \times (1{,}570796 - 1) = 0{,}5 \times 25 \times 0{,}570796 = 7{,}13495 \text{ birim kare}.$$ Kiriş uzunluğu \(2 \times 5 \times \sin(45°) \approx 7{,}0711\), sajita ise \(5 \times (1 - \cos 45°) \approx 1{,}4645\) olur.
Ortak Merkezi Açılar için Daire Dilimi Sonuçları
Aşağıdaki tablo birim çember (r = 1) içindir. Diğer herhangi bir r yarıçapı için alanı r² ile, yay uzunluğu, kiriş uzunluğu ve ok yüksekliğini ise r ile çarpın. Değerler 4 ondalık basamağa yuvarlanmıştır. θ 180°'den büyük olduğunda dilim, dairenin daha büyük (major) parçasıdır.
| θ (derece) | θ (radyan) | Dilim alanı | Yay uzunluğu | Kiriş uzunluğu | Ok yüksekliği |
|---|---|---|---|---|---|
| 30° | 0.5236 | 0.0118 | 0.5236 | 0.5176 | 0.0341 |
| 60° | 1.0472 | 0.0906 | 1.0472 | 1.0000 | 0.1340 |
| 90° | 1.5708 | 0.2854 | 1.5708 | 1.4142 | 0.2929 |
| 120° | 2.0944 | 0.6142 | 2.0944 | 1.7321 | 0.5000 |
| 180° | 3.1416 | 1.5708 | 3.1416 | 2.0000 | 1.0000 |
| 270° | 4.7124 | 2.8562 | 4.7124 | 1.4142 | 1.7071 |
180°'de dilim bir yarım dairedir: alanı π/2 ≈ 1.5708, kiriş çaptır (2) ve ok yüksekliği yarıçapa eşittir (1). Örneğin, r = 5 ve θ = 90° için alan 25 × 0.2854 ≈ 7.135, kiriş ise 5 × 1.4142 ≈ 7.071 olur.
Dilim Ölçümleri için Temel Terimler ve Formüller
- Yarıçap (r): dairenin merkezinden kenarındaki herhangi bir noktaya olan uzaklık.
- Merkez açı (θ): kirişin uç noktalarında biten iki yarıçap arasında, dairenin merkezindeki açı.
- Kiriş (c): çember üzerindeki iki noktayı birleştiren doğru parçası.
- Yay (s): bu iki nokta arasındaki dairenin eğri kısmı.
- Ok yüksekliği (h), veya dilim yüksekliği: kiriş ile yay arasındaki en büyük uzaklık; kirişe dik yarıçap boyunca ölçülür.
- Sektör: iki yarıçap ve yay ile sınırlanan "pasta dilimi".
- Dilim (segment): bir kiriş ile yayı arasında kalan bölge. Bu, sektör eksi iki yarıçap ve kirişin oluşturduğu üçgendir (θ ≤ 180° için).
Formüller (θ radyan cinsinden)
Dilim alanı: $$A = \frac{1}{2}\,r^{2}\left(\theta - \sin\theta\right)$$
Yay uzunluğu: $$s = r\,\theta$$
Kiriş uzunluğu: $$c = 2r\sin\left(\frac{\theta}{2}\right)$$
Ok yüksekliği: $$h = r\left(1 - \cos\left(\frac{\theta}{2}\right)\right)$$
Dereceden radyana dönüşüm
Dereceyi \(\pi/180\) ile çarpın (yaklaşık 0.017453) ve radyan elde edin: \(\theta_{\text{rad}} = \theta_{\text{deg}} \cdot \frac{\pi}{180}\). Örneğin, 90° = π/2 ≈ 1.5708 rad. Alan formülü θ'yı radyan cinsinden gerektirir; bu nedenle birim derece olarak ayarlandığında hesaplayıcı önce dönüşüm yapar.
Sıkça Sorulan Sorular
Açı, yay ile aynı şey mi? Merkez açı \(\theta\), dairenin merkezinde, kirişin uç noktalarına giden iki yarıçap arasında ölçülür. Yay uzunluğu ise \(r\cdot\theta\) değerine eşittir (θ radyan cinsinden).
Açım 180°'den büyükse ne olur? Formül θ değeri 360°'ye (\(2\pi\)) kadar geçerlidir. \(\theta > 180°\) olduğunda büyük (major) daire parçasının alanını verir.
Sonuç hangi birimdedir? Alan, yarıçapta kullandığınız birimin karesi cinsindedir; yani r santimetreyse alan cm² olur.