Bu hesap makinesi ne işe yarar?
Bu araç, hipotenüsü ve eğim açısını bildiğinizde bir dik üçgenin iki dik kenarını bulur. En uzun kenarı (hipotenüs, \(c\)) yatay tabanla theta açısı yapan bir dik üçgen düşünün. Taban \(a\), theta açısının komşu kenarıdır; yükseklik \(b\) ise theta açısının karşısındadır ve dik açı \(a\) ile \(b\) arasında yer alır. \(c\) ve theta değerlerini girdiğinizde, hesap makinesi her iki dik kenarı da hipotenüs için kullandığınız uzunluk biriminde verir.
Nasıl kullanılır?
Hipotenüs \(c\) değerini düz bir sayı olarak girin (herhangi bir uzunluk birimi olabilir). Açıyı ondalık derece cinsinden yazın, örneğin 30. Açınız derece-dakika-saniye biçimindeyse, isteğe bağlı Dakika ve Saniye alanlarını da doldurun; hesap makinesi bunları $$\text{degDecimal} = \text{derece} + \frac{\text{dakika}}{60} + \frac{\text{saniye}}{3600}$$ formülüyle dönüştürür. Standart bir dik üçgen için theta değerini 0 ile 90 derece arasında tutun.
Formülün açıklaması
Temel trigonometrik oranlar şunlardır: \(\cos\theta = a / c\) ve \(\sin\theta = b / c\). Bunları yeniden düzenlediğimizde iki sonucu doğrudan elde ederiz: $$a = c \cdot \cos\theta, \quad b = c \cdot \sin\theta$$ Trigonometrik fonksiyonlar uygulanmadan önce açı radyana çevrilir (\(\text{thetaRad} = \text{degDecimal} \cdot \pi / 180\)). \(\theta = 0\) olduğunda üçgen yatay hale gelir, yani \(a = c\) ve \(b = 0\) olur; \(\theta = 90\) olduğunda ise dik konuma geçer, yani \(a = 0\) ve \(b = c\) olur.
Çözümlü örnek
\(c = 10\) ve \(\theta = 30\) derece alalım. Bu, radyan cinsinden 0,5235987756 eder. Buradan $$a = 10 \cdot \cos(30°) = 10 \cdot 0{,}8660254038 = 8{,}660254038$$ ve $$b = 10 \cdot \sin(30°) = 10 \cdot 0{,}5 = 5{,}0$$ bulunur. Yani taban yaklaşık 8,66, yükseklik ise tam olarak 5 olur; her ikisi de hipotenüsle aynı birimdedir.
Yaygın Açılar için Sinüs ve Kosinüs Değerleri
Hipotenüsü \(c\) ve eğim açısı \(\theta\) olan bir dik üçgende taban (komşu dik kenar) \(a = c\cos\theta\), yükseklik (karşı dik kenar) ise \(b = c\sin\theta\) değerindedir. Tabloda yaygın açılar için kesin biçimler ve 4 basamağa yuvarlanmış ondalık değerler, dik kenarlar ise \(c\)'nin katları olarak verilmiştir.
| Açı θ | sin θ (kesin) | sin θ | cos θ (kesin) | cos θ | Taban a = c·cos θ | Yükseklik b = c·sin θ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 0° | 0 | 0.0000 | 1 | 1.0000 | 1.0000·c | 0 |
| 15° | (√6 − √2)/4 | 0.2588 | (√6 + √2)/4 | 0.9659 | 0.9659·c | 0.2588·c |
| 30° | 1/2 | 0.5000 | √3/2 | 0.8660 | 0.8660·c | 0.5000·c |
| 45° | √2/2 | 0.7071 | √2/2 | 0.7071 | 0.7071·c | 0.7071·c |
| 60° | √3/2 | 0.8660 | 1/2 | 0.5000 | 0.5000·c | 0.8660·c |
| 75° | (√6 + √2)/4 | 0.9659 | (√6 − √2)/4 | 0.2588 | 0.2588·c | 0.9659·c |
| 90° | 1 | 1.0000 | 0 | 0.0000 | 0 | 1.0000·c |
Not: sin θ = cos(90° − θ) olduğundan, 15° ve 75° gibi tümler açılarda taban ve yükseklik değerleri yer değiştirir. 0° ve 90°'de üçgen bir doğru parçasına dönüşür.
Farklı Açılar için Sonuçların Karşılaştırılması
Burada hipotenüs \(c = 10\) (herhangi bir birim) olarak sabit tutulurken açı değişmektedir. Her değer \(a = 10\cos\theta\) ve \(b = 10\sin\theta\) olup 3 basamağa yuvarlanmıştır. Örneğin 30° için: \(a = 10 \times 0.8660 = \)8.660 ve \(b = 10 \times 0.5 = 5.000\).
| Açı θ | Taban a = 10·cos θ | Yükseklik b = 10·sin θ | Hangi kenar baskın |
|---|---|---|---|
| 10° | 9.848 | 1.736 | a > b (taban çok uzun; sığ üçgen) |
| 30° | 8.660 | 5.000 | a > b |
| 45° | 7.071 | 7.071 | a = b (ikizkenar dik üçgen) |
| 60° | 5.000 | 8.660 | b > a |
| 80° | 1.736 | 9.848 | b > a (yükseklik çok uzun; dik üçgen) |
θ, 0°'den 90°'ye doğru arttıkça taban küçülür ve yükseklik büyür. Değerler yalnızca 45°'de eşittir; 10° ve 80°'deki değerler birbirinin ayna görüntüsüdür. Kontrol olarak \(a^2 + b^2 = c^2\): 30° için \(8.660^2 + 5.000^2 \approx 75.00 + 25.00 = 100\).
Sıkça Sorulan Sorular
Herhangi bir uzunluk birimi kullanabilir miyim? Evet. Hiçbir birim dönüşümü yapılmaz; dolayısıyla \(c\) metre cinsindense sonuçlar da metre, fit cinsindense sonuçlar da fit olur.
Yalnızca ondalık derecem varsa ne yapmalıyım? Dakika ve Saniye alanlarını 0 olarak bırakın ve sadece ondalık değeri girin, örneğin 5,25.
Açı 0 ile 90 derece dışında olursa ne olur? Hesaplama yine kosinüs ve sinüs üzerinden çalışır; ancak \(a\) veya \(b\) negatif olabilir ve dik üçgen kenarı yorumu anlamını yitirir. Bu yüzden anlamlı kenarlar elde etmek için açıyı 0 ile 90 derece arasında tutun.