Số lập phương là gì?
Số lập phương là kết quả khi bạn nhân một số với chính nó ba lần. Ký hiệu là \(n^3\) (đọc là "n mũ 3"), tức là \(n \times n \times n\). Tên gọi này bắt nguồn từ hình học: thể tích của một khối lập phương có cạnh bằng n chính là \(n^3\). Công cụ này tính được mọi giá trị — số dương, số âm và cả số thập phân.
Cách sử dụng công cụ
Bạn chỉ cần nhập một số bất kỳ vào ô và máy tính sẽ trả về giá trị lập phương ngay lập tức. Ví dụ, nhập 4 sẽ ra 64, còn nhập 2,5 sẽ ra 15,625. Với số âm, kết quả vẫn giữ dấu âm vì âm nhân âm nhân âm cho ra số âm — chẳng hạn \((-3)^3 = -27\).
Công thức tính
Công thức rất đơn giản: $$\text{lập phương} = n \times n \times n$$. Khác với bình phương (chỉ nhân hai lần), lập phương nhân cơ số ba lần. Giá trị lập phương tăng rất nhanh: 1, 8, 27, 64, 125, 216, 343 lần lượt là lập phương của các số từ 1 đến 7. Vì phép lập phương giữ nguyên dấu nên đây là một hàm lẻ và đơn ánh — đó cũng là lý do mỗi số thực đều có đúng một căn bậc ba thực.
Ví dụ minh họa
Giả sử n = 6. Khi đó $$n^3 = 6 \times 6 \times 6.$$ Trước tiên \(6 \times 6 = 36\), sau đó \(36 \times 6 = 216\). Vậy lập phương của 6 là 216. Áp dụng vào thực tế: một chiếc hộp đựng đồ có mỗi cạnh dài 6 cm sẽ chứa được 216 xăng-ti-mét khối.
Bảng lập phương từ 1 đến 20
Lập phương của một số \(n\) là \(n^3 = n \times n \times n\). Bảng dưới đây liệt kê lập phương của các số nguyên dương từ 1 đến 20, cùng với bình phương, vì \(n^3 = n \times n^2\). Căn bậc ba của mỗi lập phương chính là \(n\) ban đầu.
| n | n² (bình phương) | n³ (lập phương) | Căn bậc ba của n³ |
|---|---|---|---|
| 1 | 1 | 1 | 1 |
| 2 | 4 | 8 | 2 |
| 3 | 9 | 27 | 3 |
| 4 | 16 | 64 | 4 |
| 5 | 25 | 125 | 5 |
| 6 | 36 | 216 | 6 |
| 7 | 49 | 343 | 7 |
| 8 | 64 | 512 | 8 |
| 9 | 81 | 729 | 9 |
| 10 | 100 | 1000 | 10 |
| 11 | 121 | 1331 | 11 |
| 12 | 144 | 1728 | 12 |
| 13 | 169 | 2197 | 13 |
| 14 | 196 | 2744 | 14 |
| 15 | 225 | 3375 | 15 |
| 16 | 256 | 4096 | 16 |
| 17 | 289 | 4913 | 17 |
| 18 | 324 | 5832 | 18 |
| 19 | 361 | 6859 | 19 |
| 20 | 400 | 8000 | 20 |
Diễn giải kết quả: Số lập phương hoàn hảo và căn bậc ba
Một số lập phương hoàn hảo là một số nguyên bằng lập phương của một số nguyên khác. Ví dụ, 343 là số lập phương hoàn hảo vì \(7^3 = 343\). Để kiểm tra một số nguyên, hãy tính căn bậc ba của nó: nếu căn bậc ba là một số nguyên, thì số đó là số lập phương hoàn hảo. Căn bậc ba của 343 là 7, nên 343 đạt điều kiện. Căn bậc ba của 500 xấp xỉ 7,94, không phải số nguyên, nên 500 không phải số lập phương hoàn hảo (vì nó nằm giữa \(7^3 = 343\) và \(8^3 = 512\)).
Độ lớn của kết quả
- Số lớn hơn 1: lập phương lớn hơn chính số đó. Ví dụ, \(3^3 = 27 > 3\).
- Số nằm giữa 0 và 1: lập phương nhỏ hơn chính số đó. Ví dụ, \(0.5^3 = 0.5 \times 0.5 \times 0.5 = 0.125\).
- 0, 1 và -1: các số này bằng lập phương của chính chúng.
- Giữ nguyên dấu: số âm khi lập phương vẫn là số âm, vì ba thừa số âm nhân với nhau cho kết quả âm. Ví dụ, \((-4)^3 = (-4) \times (-4) \times (-4) = -64\). Điều này khác với phép bình phương, luôn cho kết quả không âm.
Ví dụ số thập phân: \(1.5^3 = 1.5 \times 1.5 \times 1.5 = 2.25 \times 1.5 = \) 3.375.
Các mối quan hệ hữu ích
- \(n^3 = n \times n^2\): tính lập phương của một số bằng cách nhân số đó với bình phương của nó. Ví dụ, \(9^3 = 9 \times 81 = 729\).
- Thể tích: một khối lập phương có cạnh \(n\) có thể tích \(n^3\). Khi nhân đôi cạnh, ta được \((2n)^3 = 8n^3\), tức là thể tích tăng gấp 8 lần. Một khối lập phương có cạnh 2 cm có thể tích 8 cm³, trong khi cạnh 4 cm cho 64 cm³.
- Khoảng cách ngày càng lớn: hiệu giữa hai lập phương liên tiếp là \((n+1)^3 - n^3 = 3n^2 + 3n + 1\). Với \(n = 5\): \(3(25) + 3(5) + 1 = 91\), và quả thật \(216 - 125 = 91\). Các khoảng cách này ngày càng lớn, nên các số lập phương hoàn hảo ngày càng thưa thớt.
Câu hỏi thường gặp
Lập phương của một số âm là bao nhiêu? Kết quả vẫn là số âm. Ví dụ \((-4)^3 = -64\).
Có tính lập phương của số thập phân được không? Hoàn toàn được. \((1{,}2)^3 = 1{,}728\).
Lập phương khác bình phương ở điểm nào? Bình phương là nhân một số với chính nó một lần (\(n^2\)), còn lập phương thì nhân thêm hai lần nữa (\(n^3\)).