Công cụ tính nút và trọng số cầu phương Gauss-Hermite

Công cụ tính nút và trọng số cầu phương Gauss-Hermite

Đang tăng trưởng AI Skill PRO

Nhập phép tính

Công thức

∫−∞∞e−x2f(x)dx≈∑i=1Bậc nwif(xi)trong đó{Jvi=xivi,Jkk=0,Jk,k+1=Jk+1,k=k2wi=π(vi,1)2\begin{gathered} \int_{-\infty}^{\infty} e^{-x^2} f(x)\,dx \approx \sum_{i=1}^{{{\text{Bậc }n}}} w_i\, f(x_i) \\[1.5em] \text{trong đó}\quad \left\{ \begin{aligned} J\,v_i &= x_i\,v_i, \quad J_{kk}=0,\; J_{k,k+1}=J_{k+1,k}=\sqrt{\tfrac{k}{2}} \\ w_i &= \sqrt{\pi}\,\big(v_{i,1}\big)^2 \end{aligned} \right. \end{gathered}
Thống kê sử dụng

Quảng cáo

Kết quả

Cầu phương Gauss-Hermite (n = 20)
n = 20
nút và trọng số cho hàm trọng số vật lý e^(-x^2)
i Nút x_i Trọng số w_i
1 -5.38748089001123 2.22939364553414e-13
2 -4.60368244955075 4.39934099227314e-10
3 -3.94476404011563 1.08606937076927e-07
4 -3.34785456738322 7.80255647853208e-06
5 -2.78880605842813 0.000228338636016353
6 -2.25497400208928 0.00324377334223785
7 -1.73853771211659 0.0248105208874637
8 -1.23407621539532 0.109017206020023
9 -0.737473728545394 0.286675505362834
10 -0.245340708300901 0.462243669600610
11 0.245340708300901 0.462243669600610
12 0.737473728545395 0.286675505362835
13 1.23407621539532 0.109017206020023
14 1.73853771211659 0.0248105208874636
15 2.25497400208928 0.00324377334223785
16 2.78880605842813 0.000228338636016355
17 3.34785456738322 7.80255647853212e-06
18 3.94476404011563 1.08606937076928e-07
19 4.60368244955074 4.39934099227318e-10
20 5.38748089001123 2.22939364553414e-13

Tự kiểm tra: tổng tất cả trọng số = 1,7724538509055163, giá trị này phải bằng sqrt(pi) = 1,7724538509055159.

Báo lỗi nội dung trang này

Cầu phương Gauss-Hermite là gì?

Cầu phương Gauss-Hermite là một phương pháp số dùng để xấp xỉ các tích phân trên toàn bộ trục số thực có chứa hàm trọng số Gauss \(e^{-x^2}\). Quy tắc n điểm xấp xỉ tích phân bằng một tổng có trọng số của hàm dưới dấu tích phân được tính tại n điểm được chọn rất kỹ lưỡng:

$$\int_{-\infty}^{\infty} e^{-x^2} f(x)\,dx \approx \sum_{i=1}^{\text{Order }n} w_i\, f(x_i)$$

Các nút \(x_i\) chính là nghiệm của đa thức Hermite theo quy ước vật lý \(H_n\), còn các trọng số \(w_i\) được xác định nhờ tính trực giao của các đa thức này.

Đường cong trọng số hình chuông với các điểm mẫu và những thanh dọc tại các nút
Cầu phương Gauss-Hermite xấp xỉ tích phân có trọng số \(e^{-x^2}\) bằng vài nút được đặt khéo léo.

Cách dùng công cụ

Bạn hãy chọn bậc \(n\) (số điểm, từ 2 đến 100) cùng số chữ số hiển thị, rồi đọc bảng nút và trọng số tương ứng. Vì quá trình tính toán dùng độ chính xác kép (double precision) tiêu chuẩn, độ chính xác hiển thị bị giới hạn ở khoảng 15 chữ số có nghĩa - muốn nhiều hơn thế thì cần đến số học độ chính xác tùy ý để các chữ số dư mới thật sự có ý nghĩa. Quy tắc \(n\) điểm tích phân chính xác mọi đa thức có bậc tối đa \(2n-1\).

Giải thích công thức

Các nút là \(n\) nghiệm thực của \(H_n(x)\), được định nghĩa bằng hệ thức truy hồi \(H_0=1\), \(H_1=2x\), \(H_{k+1}=2x\,H_k - 2k\,H_{k-1}\). Trọng số là

$$w_i = \frac{2^{n-1} \cdot n! \cdot \sqrt{\pi}}{n^2 \cdot \big[H_{n-1}(x_i)\big]^2}$$

Công cụ này áp dụng phương pháp Golub-Welsch ổn định: dựng ma trận Jacobi đối xứng ba đường chéo (đường chéo chính bằng 0, đường chéo phụ bằng \(\sqrt{k/2}\)), tìm các trị riêng (chính là các nút) cùng các vectơ riêng, rồi gán mỗi trọng số bằng \(\sqrt{\pi}\) nhân với bình phương thành phần đầu tiên của vectơ riêng chuẩn hóa tương ứng. Cách làm này tránh được hiện tượng tràn số do các giai thừa quá lớn.

Quảng cáo

Ví dụ minh họa (n = 2)

\(H_2(x) = 4x^2 - 2\) có nghiệm \(x = \pm \tfrac{1}{\sqrt{2}} = \pm 0.7071067811865475\). Mỗi trọng số bằng \(\dfrac{2^1 \cdot 2! \cdot \sqrt{\pi}}{2^2 \cdot [H_1(x_i)]^2}\). Với \(H_1(x)=2x\), ta có \([H_1]^2 = 2\), nên mỗi trọng số

$$= \frac{2 \cdot 2 \cdot 1.7724538509055160}{4 \cdot 2} = 0.8862269254527580$$

Tổng của chúng là \(\sqrt{\pi} = 1.7724538509055160\), một phép tự kiểm tra rất hữu ích.

Hai nút đối xứng trên một trục với các thanh trọng số cao bằng nhau dưới đường cong hình chuông
Với \(n = 2\), hai nút nằm đối xứng tại \(\pm\sqrt{1/2}\) với trọng số bằng nhau.

Cách áp dụng các nút và trọng số vào tích phân

Quy tắc cầu phương Gauss-Hermite xấp xỉ các tích phân trên toàn trục số thực có chứa hàm trọng \(e^{-x^2}\) thường gặp trong vật lý:

$$\int_{-\infty}^{\infty} e^{-x^2} f(x)\,dx \approx \sum_{i=1}^{n} w_i\, f(x_i)$$

  1. Chọn n. n lớn hơn sẽ tích phân chính xác các đa thức bậc cao hơn, nhưng chỉ có ích khi f trơn.
  2. Lấy các nút và trọng số. Đọc \(x_i\) và \(w_i\) ứng với bậc đã chọn từ máy tính.
  3. Xác định f(x). Tách \(e^{-x^2}\) ra khỏi biểu thức dưới dấu tích phân. Phần còn lại là \(f(x)\).
  4. Tính f tại mỗi nút: tính \(f(x_1), \dots, f(x_n)\).
  5. Nhân với trọng số: lập từng tích \(w_i f(x_i)\).
  6. Cộng các tích để có giá trị xấp xỉ.

Ví dụ: n = 2

Tính \(\int_{-\infty}^{\infty} e^{-x^2} x^2\,dx\). Ở đây \(f(x)=x^2\). Quy tắc 2 điểm có các nút \(x_{1,2}=\pm 1/\sqrt{2}\approx \pm 0.70710678\) và trọng số \(w_1=w_2=\sqrt{\pi}/2\approx 0.88622693\).

$$\sum w_i f(x_i) = \frac{\sqrt{\pi}}{2}\left(\tfrac12\right) + \frac{\sqrt{\pi}}{2}\left(\tfrac12\right) = \frac{\sqrt{\pi}}{2} \approx 0.886227$$

Kết quả này bằng đúng giá trị chính xác \(\sqrt{\pi}/2\). Kết quả chính xác vì \(f\) có bậc 2, không vượt quá \(2n-1 = 3\).

Tích phân không có thừa số Gauss

Để tính tích phân của hàm \(g(x)\) không có thừa số \(e^{-x^2}\), ta viết

$$\int_{-\infty}^{\infty} g(x)\,dx = \int_{-\infty}^{\infty} e^{-x^2}\,\big(g(x)\,e^{x^2}\big)\,dx,$$

nên \(f(x)=g(x)\,e^{x^2}\). Cách này chỉ hiệu quả khi \(g\) giảm nhanh hơn hàm Gauss. Nếu không, \(f\) tăng nhanh và quy tắc hoạt động kém.

Kỳ vọng chuẩn

Với \(T\sim N(\mu,\sigma^2)\), đặt \(x=(t-\mu)/(\sqrt{2}\,\sigma)\), tức \(t=\mu+\sqrt{2}\,\sigma x\):

$$E[h(T)] = \frac{1}{\sqrt{\pi}} \int_{-\infty}^{\infty} e^{-x^2}\, h(\mu+\sqrt{2}\,\sigma x)\,dx \approx \frac{1}{\sqrt{\pi}} \sum_{i=1}^{n} w_i\, h(\mu+\sqrt{2}\,\sigma x_i)$$

Quảng cáo

Diễn giải các nút, trọng số và độ chính xác

  • Tính đối xứng. Các nút đối xứng qua số 0: nếu \(x_i\) là một nút thì \(-x_i\) cũng là một nút, với cùng trọng số. Khi n lẻ, số 0 chính là một nút.
  • Phạm vi nút. Nút lớn nhất tăng theo cỡ \(\sqrt{2n}\) và tiệm cận tốc độ đó từ phía dưới. Khi n tăng, các nút phủ một khoảng rộng hơn.
  • Trọng số. Tất cả trọng số đều dương và có tổng bằng \(\int e^{-x^2}dx=\sqrt{\pi}\approx 1.7724539\). Trọng số dương giúp quy tắc ổn định về mặt số học. Các trọng số ở hai đầu cực nhỏ. Với n = 20, trọng số nhỏ nhất khoảng \(10^{-13}\) và còn tiếp tục giảm khi n tăng. Tính trực tiếp các trọng số này có thể bị underflow hoặc mất độ chính xác tương đối khi n lớn.
  • Bậc chính xác. Quy tắc n điểm chính xác với mọi đa thức \(f\) có bậc tới \(2n-1\).
  • Số hạng sai số. Với \(f\) đủ trơn, sai số là

$$E_n = \frac{n!\,\sqrt{\pi}}{2^n\,(2n)!}\, f^{(2n)}(\xi)$$

với một \(\xi\) nào đó trên trục số thực. Kết quả phụ thuộc vào đạo hàm cấp \(2n\) của \(f\), nên quy tắc hoạt động tốt nhất khi các đạo hàm đó vẫn nhỏ.

  • Các trường hợp kém. Độ chính xác giảm với các hàm dưới dấu tích phân không trơn (có góc gãy, bước nhảy, điểm gián đoạn) và với các hàm tăng nhanh hơn đa thức, chẳng hạn \(e^{x^2}\) hoặc nhanh hơn. Tăng n không đáng tin cậy để khắc phục các trường hợp này.
  • Giới hạn độ chính xác. Với độ chính xác kép (khoảng 15–16 chữ số có nghĩa), kết quả ở n lớn bị giới hạn bởi sai số làm tròn. Điều này ảnh hưởng nhiều nhất đến các trọng số nhỏ ở hai đầu, và độ chính xác tương đối của các nút và trọng số có thể suy giảm. Hãy thận trọng với bậc rất cao và so sánh kết quả tại các giá trị n lân cận.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao tổng các trọng số luôn bằng \(\sqrt{\pi}\)? Khi lấy \(f(x)=1\), tích phân trở thành tích phân của \(e^{-x^2}\) trên trục thực, vốn bằng \(\sqrt{\pi}\); và quy tắc cầu phương tái tạo lại giá trị này một cách chính xác.

Đây là quy ước Hermite nào? Đây là quy ước vật lý với hàm trọng số \(e^{-x^2}\). Với quy ước xác suất dùng hàm trọng số \(e^{-x^2/2}\) thì các nút và trọng số sẽ khác đi do hệ số tỉ lệ.

Tôi có thể tích phân một hàm không có thừa số \(e^{-x^2}\) được không? Hoàn toàn được - bạn chỉ cần viết \(g(x) = e^{x^2}\,f(x)\), khi đó tích phân của \(g\) xấp xỉ bằng tổng của \(w_i\,e^{x_i^2}\,g(x_i)\).

Cập nhật lần cuối:

Phổ biến nhất trong Toán học và Thống kê

Xem tất cả máy tính Toán học và Thống kê