Công cụ này dùng để làm gì
Máy Tính Hàm Lượng Giác Ngược trả về số đo góc mà sin, cos, tang, cotang, sec hoặc cosec của nó bằng giá trị bạn nhập vào. Bạn chỉ cần chọn một trong sáu hàm ngược (arcsin, arccos, arctan, arccot, arcsec, arccsc), nhập đối số x, rồi chọn kết quả hiển thị theo độ hay radian. Công cụ còn cho biết tập xác định hợp lệ của giá trị nhập và miền giá trị chính, nhờ đó bạn biết chính xác đang dùng nhánh nào của hàm số.
Cách sử dụng
1. Chọn hàm ngược từ danh sách thả xuống. 2. Nhập giá trị \(x\). 3. Chọn đơn vị kết quả (độ hoặc radian). Máy tính sẽ tính ra số đo góc, đồng thời hiển thị biểu thức, tập xác định của \(x\) và miền giá trị đầu ra. Nếu \(x\) nằm ngoài tập xác định của hàm, công cụ sẽ báo lỗi rõ ràng thay vì trả về một con số vô nghĩa.
Giải thích công thức
Mọi giá trị đều được tính bên trong theo radian bằng các hàm thư viện chuẩn, sau đó chuyển sang độ bằng hệ số \(180/\pi\) khi cần. Với hàm arccotang, chúng tôi dùng quy ước liên tục $$\theta = \frac{\pi}{2} - \arctan(x),$$ cho miền giá trị \((0, \pi)\) và tránh được phép chia cho 0 tại \(x = 0\). Hàm ngược của sec và cosec sử dụng các đồng nhất thức nghịch đảo $$\operatorname{arcsec}(x) = \arccos\frac{1}{x} \quad\text{và}\quad \operatorname{arccsc}(x) = \arcsin\frac{1}{x},$$ chỉ hợp lệ khi \(|x| \ge 1\).
Ví dụ minh họa
Với \(\arcsin(0{,}5)\) tính theo độ: $$\arcsin(0{,}5) = 0{,}5235987756\ \text{rad},$$ và $$0{,}5235987756 \times \frac{180}{\pi} = 30^\circ.$$ Với \(\arctan(1)\) tính theo radian, kết quả là $$\frac{\pi}{4} \approx 0{,}7853981634\ \text{rad}\ (45^\circ).$$ Với \(\operatorname{arccot}(-1)\) theo quy ước \((0, \pi)\): $$\frac{\pi}{2} - \arctan(-1) = 135^\circ.$$
Các giá trị lượng giác ngược thông dụng (độ và radian)
Các giá trị đặc biệt chính xác này là giá trị chính, tức là góc duy nhất mà mỗi hàm lượng giác ngược trả về. Đáp số theo radian được viết dưới dạng bội số của π.
| x | arcsin(x) | arccos(x) |
|---|---|---|
| −1 | −90° = −π/2 | 180° = π |
| −√3/2 | −60° = −π/3 | 150° = 5π/6 |
| −√2/2 | −45° = −π/4 | 135° = 3π/4 |
| −1/2 | −30° = −π/6 | 120° = 2π/3 |
| 0 | 0° = 0 | 90° = π/2 |
| 1/2 | 30° = π/6 | 60° = π/3 |
| √2/2 | 45° = π/4 | 45° = π/4 |
| √3/2 | 60° = π/3 | 30° = π/6 |
| 1 | 90° = π/2 | 0° = 0 |
| x | arctan(x) |
|---|---|
| −√3 | −60° = −π/3 |
| −1 | −45° = −π/4 |
| −1/√3 (= −√3/3) | −30° = −π/6 |
| 0 | 0° = 0 |
| 1/√3 (= √3/3) | 30° = π/6 |
| 1 | 45° = π/4 |
| √3 | 60° = π/3 |
Kiểm tra hữu ích: với mọi x thuộc [−1, 1], arcsin(x) + arccos(x) = 90° (π/2). Ví dụ, 30° + 60° = 90° với x = 1/2.
Miền xác định và khoảng giá trị chính của từng hàm lượng giác ngược
Các khoảng giá trị dưới đây là quy ước giá trị chính thông dụng được máy tính này sử dụng. Một số giáo trình định nghĩa arccot, arcsec và arccsc với các nhánh khác nhau, vì vậy hãy kiểm tra quy ước của khóa học nếu kết quả khác nhau với đầu vào âm.
| Hàm số | Miền xác định | Khoảng giá trị (radian) | Khoảng giá trị (độ) | Đẳng thức được sử dụng |
|---|---|---|---|---|
| arcsin(x) | [−1, 1] | [−π/2, π/2] | [−90°, 90°] | Nghịch đảo trực tiếp của sin trên nhánh bị giới hạn của nó |
| arccos(x) | [−1, 1] | [0, π] | [0°, 180°] | Nghịch đảo trực tiếp của cos trên nhánh bị giới hạn của nó |
| arctan(x) | Mọi số thực | (−π/2, π/2) | (−90°, 90°) | Nghịch đảo trực tiếp của tan trên nhánh bị giới hạn của nó |
| arccot(x) | Mọi số thực | (0, π) | (0°, 180°) | arccot(x) = π/2 − arctan(x) |
| arcsec(x) | |x| ≥ 1 | [0, π], không bao gồm π/2 | [0°, 180°], không bao gồm 90° | arcsec(x) = arccos(1/x) |
| arccsc(x) | |x| ≥ 1 | [−π/2, π/2], không bao gồm 0 | [−90°, 90°], không bao gồm 0° | arccsc(x) = arcsin(1/x) |
Nếu bạn nhập giá trị nằm ngoài miền xác định, chẳng hạn arcsin(2) hoặc arcsec(0.5), không tồn tại góc thực nào, nên không có kết quả thực.
Thuật ngữ chính và bảng chú giải
- Hàm lượng giác ngược
- Hàm nhận một tỉ số lượng giác và trả về góc tạo ra tỉ số đó. Ví dụ, arcsin(0.5) trả lời câu hỏi "góc nào có sin bằng 0.5?"
- Giá trị chính
- Góc duy nhất, được thống nhất, mà một hàm lượng giác ngược trả về. Vì sin, cos và tan lặp lại, nhiều góc có cùng tỉ số. Giá trị chính chọn một trong số đó từ một khoảng bị giới hạn.
- Miền xác định
- Tập hợp các giá trị đầu vào mà hàm chấp nhận. Với arcsin và arccos, đó là [−1, 1]. Với arctan, đó là mọi số thực.
- Khoảng giá trị
- Tập hợp các góc đầu ra mà hàm có thể trả về, chẳng hạn [−90°, 90°] đối với arcsin.
- Nhánh
- Một phần bị giới hạn của hàm lượng giác mà trên đó hàm là một-một, nên tồn tại hàm ngược. Nhánh chính là lựa chọn tiêu chuẩn. Các nhánh khác cho ra các góc khác, cũng hợp lệ, chênh lệch nhau bởi bội số của 360° (2π), hoặc do phản xạ.
- Radian so với độ
- Hai đơn vị đo góc. Một vòng đầy đủ là 360° hay 2π radian, nên 180° = π radian. Để đổi radian sang độ, nhân với 180/π. Để đổi độ sang radian, nhân với π/180.
- Đẳng thức nghịch đảo
- Hệ thức viết lại một hàm ngược dựa trên nghịch đảo bằng cách dùng một hàm ngược cơ bản: arcsec(x) = arccos(1/x) và arccsc(x) = arcsin(1/x), đều với |x| ≥ 1. Arccot ở đây được tính bằng π/2 − arctan(x).
Cảnh báo ký hiệu: arcsin(x) không phải là 1/sin(x). Ký hiệu sin⁻¹(x) có nghĩa là hàm ngược (góc), không phải nghịch đảo. Nghịch đảo của sin(x) là cosecant, csc(x) = 1/sin(x), là một đại lượng khác.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao arcsin của 2 không xác định? Giá trị của sin không bao giờ vượt quá 1, nên arcsin và arccos chỉ nhận \(x\) nằm trong khoảng từ \(-1\) đến \(1\).
Vì sao \(\operatorname{arccot}(-1)\) cho ra 135° chứ không phải −45°? Máy tính này dùng quy ước miền giá trị \((0, \pi)\), giúp arccot liên tục trên toàn bộ trục số thực.
Giá trị chính là gì? Các hàm lượng giác ngược là hàm đa trị, nên mỗi hàm chỉ trả về một nhánh chuẩn duy nhất (giá trị chính) được hiển thị ở hàng miền giá trị.