Khuynh hướng tiết kiệm cận biên là gì?
Khuynh hướng tiết kiệm cận biên (Marginal Propensity to Save - MPS) đo lường tỷ lệ phần thu nhập tăng thêm mà một hộ gia đình hoặc cả nền kinh tế lựa chọn để dành thay vì chi tiêu. Đây là một khái niệm cốt lõi trong kinh tế học Keynes, thường được dùng để phân tích hành vi tiêu dùng, hiệu ứng số nhân chi tiêu và cách những cú sốc thu nhập lan tỏa trong nền kinh tế.
Cách sử dụng công cụ
Bạn nhập mức thay đổi tiết kiệm (ΔTiết kiệm) và mức thay đổi thu nhập (ΔThu nhập) trong cùng một giai đoạn. Công cụ sẽ chia hai giá trị này để cho ra MPS, đồng thời tính luôn khuynh hướng tiêu dùng cận biên (MPC), vốn đơn giản là \(1 - \text{MPS}\). Cả hai giá trị thường nằm trong khoảng từ 0 đến 1.
Giải thích công thức
$$\text{MPS} = \frac{\Delta \text{Tiết kiệm}}{\Delta \text{Thu nhập}}$$ Vì mỗi đồng thu nhập tăng thêm đều được dùng để hoặc tiết kiệm hoặc chi tiêu, nên ta luôn có \(\text{MPS} + \text{MPC} = 1\). Như vậy, nếu các hộ gia đình để dành 25 xu trên mỗi đồng tăng thêm, thì MPS của họ là 0,25 và MPC là 0,75. MPS càng cao nghĩa là người dân tiết kiệm càng nhiều phần thu nhập mới, điều này làm giảm độ lớn của số nhân tài khóa.
Ví dụ minh họa
Giả sử thu nhập của một hộ gia đình tăng thêm 1.000 USD và tiết kiệm tăng thêm 200 USD. Khi đó $$\text{MPS} = 200 \div 1{.}000 = 0{,}20.$$ Điều này có nghĩa là 20% phần thu nhập tăng thêm được để dành, còn phần còn lại \(\text{MPC} = 1 - 0{,}20 = 0{,}80\) (tức 80%) được dùng để chi tiêu.
MPS và MPC trong các tình huống khác nhau
Bảng giữ cố định mức thay đổi thu nhập ở $1,000 và thay đổi mức tiết kiệm. Bảng sử dụng \(\text{MPS} = \frac{\Delta S}{\Delta Y}\), \(\text{MPC} = 1 - \text{MPS}\) và số nhân đơn giản \(1/\text{MPS}\).
| ΔThu nhập | ΔTiết kiệm | MPS | MPC = 1 − MPS | Số nhân đơn giản 1/MPS |
|---|---|---|---|---|
| $1,000 | $100 | 0.1 | 0.9 | 10 |
| $1,000 | $200 | 0.2 | 0.8 | 5 |
| $1,000 | $300 | 0.3 | 0.7 | 3.33 |
| $1,000 | $500 | 0.5 | 0.5 | 2 |
| $1,000 (trường hợp biên: tiết kiệm giảm) | −$50 | −0.05 | 1.05 | −20 (không có ý nghĩa) |
Trong trường hợp biên, hộ gia đình tiết kiệm ít hơn dù thu nhập tăng, có thể do rút bớt tiền tiết kiệm hoặc vay để chi tiêu. Kết quả là MPS âm và MPC lớn hơn 1. Công thức số nhân đơn giản không cho ra kết quả hợp lý trong trường hợp này. Khi MPS tiến gần 0, số nhân tăng rất lớn. Tại đúng 0 thì số nhân không xác định, vì công thức chia cho không.
Diễn giải kết quả MPS của bạn
- MPS thấp (gần 0): Phần lớn thu nhập thêm được chi tiêu. MPC cao, và trong mô hình sách giáo khoa đơn giản, số nhân chi tiêu \(1/\text{MPS}\) lớn, nên thay đổi chi tiêu lan tỏa mạnh trong nền kinh tế.
- MPS ở mức trung bình (khoảng 0.2 đến 0.5): Thu nhập được chia giữa chi tiêu và tiết kiệm. Số nhân đơn giản ở mức vừa phải, khoảng 2 đến 5.
- MPS cao (gần 1): Phần lớn thu nhập thêm được tiết kiệm. MPC thấp và số nhân đơn giản gần bằng 1, nên thu nhập thêm tạo ra ít chi tiêu bổ sung.
Theo lý thuyết chuẩn, MPS nằm giữa 0 và 1, vì thu nhập thêm hoặc được chi tiêu hoặc được tiết kiệm, và MPS + MPC = 1. MPS âm nghĩa là tiết kiệm giảm trong khi thu nhập tăng. Giá trị lớn hơn 1 nghĩa là tiết kiệm tăng nhiều hơn thu nhập, nên chi tiêu giảm. Cả hai đều có thể phản ánh hoàn cảnh bất thường như trả nợ, khoản thu nhập bất ngờ hoặc các khoản mua sắm một lần. Chúng cũng có thể cho thấy lỗi dữ liệu, các khoảng thời gian không khớp nhau, hoặc thu nhập và tiết kiệm được đo lường theo cách khác nhau.
MPS không phải là hằng số cố định. Các ước tính khác nhau theo mức thu nhập, khi hộ có thu nhập thấp thường chi tiêu một phần lớn hơn của thu nhập thêm, và khác nhau theo quốc gia, giai đoạn thời gian, cũng như việc thay đổi thu nhập được xem là tạm thời hay lâu dài. Số nhân đơn giản cũng bỏ qua thuế, nhập khẩu và các khoản rò rỉ khác, nên số nhân trong thực tế thường nhỏ hơn. Đây là thông tin kinh tế mang tính tổng quát, không phải lời khuyên tài chính cá nhân.
Thuật ngữ chính và định nghĩa
- ΔTiết kiệm (thay đổi tiết kiệm)
- Mức thay đổi của số tiền tiết kiệm giữa hai thời kỳ hoặc hai tình huống, \(\Delta S\).
- ΔThu nhập (thay đổi thu nhập)
- Mức thay đổi của thu nhập (trong hầu hết giáo trình là thu nhập khả dụng) trong cùng phép so sánh, \(\Delta Y\).
- Xu hướng biên tiết kiệm (MPS)
- Tỷ lệ của một đơn vị thu nhập thêm được tiết kiệm: \(\text{MPS} = \Delta S / \Delta Y\).
- Xu hướng biên tiêu dùng (MPC)
- Tỷ lệ của một đơn vị thu nhập thêm được chi cho tiêu dùng: \(\text{MPC} = \Delta C / \Delta Y\).
- Đồng nhất thức: MPS + MPC = 1
- Vì thu nhập thêm hoặc được tiêu dùng hoặc được tiết kiệm, nên \(\text{MPS} + \text{MPC} = 1\), do đó \(\text{MPC} = 1 - \text{MPS}\).
- Số nhân chi tiêu
- Trong mô hình đơn giản không có thuế hay nhập khẩu, \(k = \frac{1}{1 - \text{MPC}} = \frac{1}{\text{MPS}}\). Nó cho thấy tổng sản lượng thay đổi bao nhiêu khi chi tiêu tự định mức thay đổi một đơn vị.
- Xu hướng trung bình tiết kiệm (APS)
- Tỷ lệ tổng thu nhập được tiết kiệm, \(\text{APS} = S / Y\). Nó khác với MPS, vì MPS chỉ xét phần thu nhập thêm.
- Hàm tiêu dùng Keynes
- Quan hệ \(C = a + bY\), trong đó \(a\) là tiêu dùng tự định (chi tiêu khi thu nhập bằng không) và \(b\) là MPC. Hàm tiết kiệm tương ứng là \(S = -a + (1 - b)Y\), có độ dốc chính là MPS.
Câu hỏi thường gặp
MPS có thể lớn hơn 1 không? Thông thường là không — bạn không thể tiết kiệm nhiều hơn phần thu nhập tăng thêm của mình. Một giá trị lớn hơn 1 thường báo hiệu lỗi dữ liệu hoặc cho thấy mức tiêu dùng đã sụt giảm.
Mối quan hệ giữa MPS và số nhân là gì? Số nhân chi tiêu đơn giản bằng \(1 \div \text{MPS}\). MPS càng thấp thì số nhân càng lớn.
MPS có giống với tỷ lệ tiết kiệm không? Không. Tỷ lệ tiết kiệm là tổng tiết kiệm chia cho tổng thu nhập; trong khi MPS chỉ đo lường phần tiết kiệm thay đổi so với phần thu nhập thay đổi.