Biểu đồ Pareto là gì?
Biểu đồ Pareto kết hợp một biểu đồ cột sắp xếp giảm dần với một đường thể hiện phần trăm tích lũy. Nó dựa trên nguyên lý Pareto — hay còn gọi là quy tắc 80-20 — cho thấy rằng chỉ một số ít nguyên nhân đã gây ra phần lớn kết quả. Công cụ này nhận vào danh sách giá trị của các nhóm, có thể sắp xếp chúng từ lớn đến nhỏ tùy chọn, rồi tính tổng cộng, tỷ trọng của từng giá trị trên tổng, tổng lũy kế và phần trăm tích lũy. Kết quả là một bảng dễ đọc cùng một biểu đồ Pareto mà bạn có thể dùng để kiểm soát chất lượng, phân tích nguyên nhân gốc rễ, phân tích tồn kho theo nhóm ABC, hoặc bất kỳ công việc sắp xếp ưu tiên nào.
Cách sử dụng
Nhập nhãn nhóm (tùy chọn) và một giá trị số ở mỗi dòng. Chọn Sắp xếp (giảm dần) để xếp các cột từ lớn đến nhỏ như một biểu đồ Pareto chuẩn yêu cầu, hoặc chọn Không sắp xếp để giữ nguyên thứ tự bạn nhập. Chọn số chữ số có nghĩa dùng để hiển thị. Những dòng để trống sẽ được bỏ qua. Công cụ sẽ cho ra phần trăm của từng giá trị, tổng lũy kế và phần trăm tích lũy (dòng cuối cùng luôn đạt 100%), cùng với các cột và đường phần trăm tích lũy.
Giải thích công thức
Giả sử các giá trị là \(v_1, v_2, \ldots, v_n\). Tổng cộng là \(T\) = tổng của tất cả các giá trị. Với mỗi dòng \(i\), phần trăm riêng lẻ bằng
$$\text{Percent}_i = \frac{v_i}{\sum v} \times 100$$còn phần trăm tích lũy bằng tổng cộng dồn đến dòng \(i\) chia cho \(T\) rồi nhân 100.
$$\text{Cumulative \%}_i = \frac{\sum_{k \le i} v_k}{\sum v} \times 100$$Nếu \(T\) bằng 0, phần trăm sẽ không xác định, nên công cụ hiển thị 0% thay vì chia cho 0.
Ví dụ minh họa
Số lỗi đếm được: \(A = 50\), \(B = 30\), \(C = 12\), \(D = 8\), có bật chế độ sắp xếp (vốn đã giảm dần). Tổng cộng \(T = 100\). Dòng A: riêng lẻ 50%, lũy kế 50, tích lũy 50%. Dòng B: 30%, lũy kế 80, tích lũy 80%. Dòng C: 12%, lũy kế 92, tích lũy 92%. Dòng D: 8%, lũy kế 100, tích lũy 100%. Đường tích lũy đi lên \(50 \to 80 \to 92 \to 100\), cho thấy hai nguyên nhân hàng đầu đã chiếm tới 80% tổng số lỗi.
Câu hỏi thường gặp
Tôi có bắt buộc phải sắp xếp dữ liệu không? Một biểu đồ Pareto đúng nghĩa được sắp xếp giảm dần, nhưng bạn có thể tắt sắp xếp để giữ một thứ tự nhóm cố định (ví dụ một chuỗi thời gian).
Tôi có thể dùng phần trăm hay số tiền thay cho số lượng không? Được. Mọi đại lượng không âm đều dùng được; cách tính vẫn như nhau.
Còn nhóm "Khác" thì sao? Theo chuẩn thực hành tốt, nhóm gộp "Khác" nên được đặt ở cuối ngay cả khi sắp xếp. Công cụ này sắp xếp mọi giá trị như nhau, nên nếu cần theo quy ước đó, bạn hãy tự đặt và đặt tên cho một dòng "Khác".
