Khối nêm đáy hình chữ nhật là gì?
Trong công cụ này, khối nêm là một hình khối có đáy phẳng hình chữ nhật với chiều dài a và chiều rộng b. Ở độ cao h phía trên đáy là một cạnh đỉnh nằm ngang (gọi là sống nêm) có chiều dài c, song song với cạnh đáy dài a và nằm chính giữa hình chữ nhật. Các mặt nghiêng nối đáy với sống nêm. Khi c bằng a, khối nêm trở thành một lăng trụ tam giác; khi c thu nhỏ về 0, nó biến thành một hình chóp có đỉnh là một đường thẳng.
Cách sử dụng
Nhập bốn độ dài theo cùng một đơn vị: đáy dưới a, chiều rộng đáy b, cạnh trên c và chiều cao h. Tất cả giá trị phải không âm. Công cụ sẽ trả về thể tích tính bằng đơn vị khối, cùng với diện tích xung quanh và tổng diện tích bề mặt tính bằng đơn vị diện tích. Vì mọi dữ liệu nhập vào dùng chung một đơn vị nên không cần quy đổi; nếu bạn đo bằng cm thì thể tích sẽ tính theo cm³ và diện tích theo cm².
Giải thích các công thức
Thể tích là $$V = \frac{b\cdot h}{6}\left(2a + c\right).$$ Diện tích xung quanh $$F = \frac{a + c}{2}\sqrt{4h^{2} + b^{2}} + b\sqrt{h^{2} + (a - c)^{2}}:$$ số hạng đầu tiên ứng với hai mặt nghiêng song song theo phương a, số hạng thứ hai ứng với hai mặt đầu. Tổng diện tích bề mặt $$S = F + a\cdot b$$ được tính thêm phần đáy hình chữ nhật. Lưu ý rằng \((a - c)\) được bình phương, nên không quan trọng sống nêm dài hơn hay ngắn hơn đáy.
Ví dụ minh họa
Với \(a = 4\), \(b = 3\), \(c = 3\), \(h = 5\): $$V = \frac{3\cdot 5}{6}(2\cdot 4+3) = 2.5\cdot 11 = \mathbf{27.5}.$$ $$F = 3.5\cdot\sqrt{109} + 3\cdot\sqrt{26} \approx 36.541 + 15.297 = \mathbf{51.838}.$$ $$S = 51.838 + 12 = \mathbf{63.838}.$$
Hình dạng thay đổi thế nào theo độ dài cạnh trên c
Xét một nêm có đáy hình chữ nhật với cạnh đáy dưới a = 4, chiều rộng b = 3 và chiều cao h = 5 (dùng đơn vị độ dài nhất quán bất kỳ). Cạnh trên c song song với a, được căn giữa theo chiều rộng đáy, và là giá trị duy nhất thay đổi trong phần dưới đây. Thể tích là \(V = \frac{b\,h\,(2a + c)}{6}\). Các mặt hình thang nghiêng có chiều cao nghiêng \(s = \sqrt{h^2 + (b/2)^2} = \sqrt{27.25} \approx 5.2202\). Hai tam giác ở hai đầu có chiều cao \(t = \sqrt{h^2 + ((a-c)/2)^2}\). Diện tích xung quanh là \(L = (a+c)\,s + b\,t\), và tổng diện tích bề mặt là \(L + a\,b\).
| c | Thể tích V | Diện tích xung quanh | Tổng diện tích bề mặt | Hình dạng |
|---|---|---|---|---|
| 0 | 20 | ≈ 37.036 | ≈ 49.036 | Nêm có cạnh sắc nhọn, thu thành một điểm ở đỉnh (một hình chóp, vì sống co về 0). Thể tích là giá trị nhỏ nhất kiểu chóp \(\frac{3\cdot5\cdot8}{6}=20\). |
| 2 | 25 | ≈ 46.618 | ≈ 58.618 | Nêm cụt với sống ngắn, ngắn hơn chiều dài đáy. |
| 4 | 30 | ≈ 56.761 | ≈ 68.761 | c = a: một lăng trụ tam giác (dạng mái nhà). Thể tích là \(\frac{b\,h\,a}{2} = \frac{3\cdot5\cdot4}{2}=30\), tức diện tích tam giác nhân với chiều dài. |
| 6 | 35 | ≈ 67.499 | ≈ 79.499 | c > a: sống nêm dài hơn đáy, nên các mặt đầu nghiêng ra ngoài (nhô ra). |
Kiểm tra chi tiết với c = 0: \(V = \frac{3\cdot5\,(2\cdot4+0)}{6} = \frac{15\cdot8}{6} = 20\). Diện tích xung quanh: \((4+0)(5.2202) + 3\sqrt{25+4} \approx 20.881 + 16.155 = 37.036\); cộng thêm đáy \(4\cdot3 = 12\) được khoảng 49.036.
Cứ mỗi lần c tăng 2 đơn vị, thể tích tăng \(\frac{b\,h}{6}\cdot 2 = 5\), nên thể tích tuyến tính theo c. Diện tích bề mặt không tuyến tính, vì hai tam giác đầu phụ thuộc vào \(|a-c|\).
Bảng thuật ngữ về nêm
- Cạnh đáy dưới a
- Chiều dài của đáy hình chữ nhật, đo song song với cạnh trên.
- Chiều rộng b
- Cạnh còn lại của đáy hình chữ nhật, vuông góc với a. Đây cũng là chiều rộng đáy của mỗi tam giác ở đầu.
- Cạnh trên (sống) c
- Cạnh trên cùng của nêm, song song với a và được căn giữa theo đáy. Nếu c = 0 thì sống co lại thành một điểm; nếu c = a thì khối là một lăng trụ tam giác.
- Chiều cao h
- Khoảng cách vuông góc từ mặt phẳng đáy đến mặt phẳng chứa sống.
- Đáy
- Mặt phẳng hình chữ nhật có diện tích \(a\cdot b\), nêm đặt lên trên.
- Diện tích xung quanh
- Tổng diện tích của tất cả các mặt trừ đáy: hai hình thang và hai tam giác, \((a+c)\sqrt{h^2+(b/2)^2} + b\sqrt{h^2+((a-c)/2)^2}\).
- Tổng diện tích bề mặt
- Diện tích xung quanh cộng với diện tích đáy \(a\cdot b\).
- Quy ước đơn vị
- Các độ dài (a, b, c, h) dùng cùng một đơn vị như cm hoặc m. Diện tích (xung quanh và toàn phần) tính bằng đơn vị đó bình phương (cm², m²). Thể tích tính bằng đơn vị lập phương (cm³, m³). Dùng cùng một đơn vị cho mọi đầu vào.
Câu hỏi thường gặp
Nếu cạnh trên dài hơn cạnh đáy thì sao? Điều này hoàn toàn được phép. Số hạng của mặt đầu sử dụng \((a - c)^{2}\), nên sống nêm dài hơn vẫn cho diện tích dương hợp lệ.
Điều gì xảy ra khi h = 0? Khối hình bị xẹp: \(V = 0\), diện tích bề mặt rút gọn còn \(a\cdot b\), và số hạng diện tích xung quanh đơn giản thành \(b\cdot|a - c|\).
Tôi có cần chọn đơn vị không? Không. Tất cả dữ liệu nhập vào dùng chung một đơn vị độ dài, vì vậy kết quả đơn giản là đơn vị đó lập phương (thể tích) và bình phương (diện tích).