Công cụ tính tỉ số của 2 số là gì?
Công cụ này nhận vào hai số bất kỳ là A và B, rồi biểu diễn mối quan hệ giữa chúng dưới dạng tỉ số đã được rút gọn về dạng tối giản. Tỉ số là cách so sánh hai đại lượng — ví dụ 18:24 rút gọn thành 3:4, nghĩa là cứ 3 đơn vị của A thì tương ứng với 4 đơn vị của B. Việc rút gọn tỉ số giúp bạn dễ đọc, dễ so sánh và dễ chia tỉ lệ hơn.
Cách sử dụng
Nhập số thứ nhất vào ô A và số thứ hai vào ô B, sau đó xem kết quả. Công cụ sẽ hiển thị tỉ số đã rút gọn (A:B ở dạng tối giản), ước chung lớn nhất (ƯCLN) dùng để rút gọn, và tỉ số biểu diễn dưới dạng một số thập phân (A ÷ B). Công cụ cũng hỗ trợ số thập phân — các giá trị này được nhân lên thành số nguyên trước khi rút gọn, nên 1,5:2 sẽ trở thành 3:4.
Giải thích công thức
Để rút gọn một tỉ số, ta tìm g — ước chung lớn nhất của hai số — bằng thuật toán Euclid. Sau đó chia mỗi số cho g:
$$\text{Ratio} = \frac{\text{A}}{\gcd(\text{A},\text{B})} : \frac{\text{B}}{\gcd(\text{A},\text{B})}$$
Thuật toán Euclid liên tục thay số lớn hơn bằng số dư của phép chia giữa hai giá trị, cho đến khi một số bằng 0; số còn lại chính là ƯCLN.
Ví dụ minh họa
Lấy A = 18 và B = 24. Các ước của 18 là 1, 2, 3, 6, 9, 18 và các ước của 24 là 1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24. Ước chung lớn nhất là 6. Chia cả hai số ta được \(18 \div 6 = 3\) và \(24 \div 6 = 4\), vậy tỉ số rút gọn là 3:4. Ở dạng thập phân, \(3 \div 4 = 0{,}75\).
Diễn giải kết quả tỷ lệ của bạn
Tỷ lệ đã rút gọn A:B là phép so sánh giống với hai số ban đầu của bạn, được viết bằng các số nguyên nhỏ nhất có thể. Nếu kết quả là \(a':b'\), thì cứ mỗi \(a'\) đơn vị của A lại có \(b'\) đơn vị của B. Ví dụ, 18 và 24 rút gọn thành 3:4, nghĩa là cứ mỗi 3 đơn vị của A lại có 4 đơn vị của B.
Máy tính chia cả hai số cho ước chung lớn nhất (UCLN) của chúng:
$$a' = \frac{A}{\gcd(A,B)}, \quad b' = \frac{B}{\gcd(A,B)}$$
UCLN bằng 1 nghĩa là hai số không có ước chung nào khác 1, nên tỷ lệ đã ở dạng tối giản (ví dụ, 7:13). UCLN lớn hơn 1 nghĩa là tỷ lệ có thể được rút gọn. Với 18 và 24, UCLN là 6.
Đọc giá trị thập phân
Giá trị thập phân \(A \div B\) bằng \(a'/b'\), vì chia cả hai số cho cùng một UCLN không làm thay đổi thương số.
- Giá trị thập phân lớn hơn 1 nghĩa là A lớn hơn B (ví dụ, 12:8 = 3:2 = 1.5).
- Giá trị thập phân nhỏ hơn 1 nghĩa là A nhỏ hơn B (ví dụ, 3:4 = 0.75).
- Giá trị thập phân đúng bằng 1 nghĩa là A và B bằng nhau (1:1).
Chuyển đổi sang phân số hoặc phần trăm
Tỷ lệ \(a':b'\) có thể được đọc như phân số \(\frac{a'}{b'}\), nghĩa là A là một phần của B. Với 3:4:
$$\frac{3}{4} = 0.75 = 75\%$$
Vậy A bằng 75% của B. Để biểu diễn A như một phần của tổng, chia cho tổng các phần:
$$\frac{3}{3+4} = \frac{3}{7} \approx 42.9\%$$
Khi đó B bằng \(\frac{4}{7} \approx 57.1\%\) của tổng.
Quy đổi số lượng theo tỷ lệ
Nhân cả hai phần của tỷ lệ đã rút gọn với cùng một số để có các tỷ lệ tương đương. Bắt đầu từ 3:4, nhân với 2 được 6:8, và nhân với 3 được 9:12. Tất cả đều mô tả cùng một tỷ lệ, điều này hữu ích khi phóng to hoặc thu nhỏ một công thức nấu ăn, một hỗn hợp, hoặc một bản vẽ.
So sánh các ví dụ tỷ lệ
Bảng cho thấy cách các cặp số khác nhau được rút gọn. Giá trị thập phân là A ÷ B.
| A | B | UCLN | Tỷ lệ đã rút gọn | Thập phân A÷B |
|---|---|---|---|---|
| 18 | 24 | 6 | 3:4 | 0.75 |
| 12 | 8 | 4 | 3:2 | 1.5 |
| 7 | 13 | 1 | 7:13 | ≈ 0.5385 |
| 10 | 10 | 10 | 1:1 | 1 |
| 5 | 100 | 5 | 1:20 | 0.05 |
| 1.5 | 2 | 5 (sau khi quy đổi thành 15:20) | 3:4 | 0.75 |
Ghi chú về các hàng
- 18 và 24: cả hai đều chia hết cho 6, được 3 và 4.
- 12 và 8: cả hai đều chia hết cho 4, được 3 và 2. Giá trị thập phân lớn hơn 1 vì A lớn hơn B.
- 7 và 13: cả hai đều là số nguyên tố, nên UCLN là 1 và tỷ lệ không thể rút gọn. Giá trị thập phân là \(7 \div 13 \approx 0.5385\).
- 10 và 10: hai số bằng nhau luôn rút gọn thành 1:1.
- 5 và 100: chia cho 5 được 1:20, nghĩa là B gấp 20 lần A.
- 1.5 và 2: trước tiên nhân cả hai với 10 để đưa các số thập phân về số nguyên, được 15:20. UCLN của 15 và 20 là 5, nên kết quả là 3:4, giống với 18:24.
Câu hỏi thường gặp
Tôi có thể dùng số thập phân không? Có. Công cụ sẽ nhân cả hai giá trị nhập vào với một lũy thừa của 10 để chuyển thành số nguyên, rồi mới rút gọn. Ví dụ 0,5:0,2 sẽ trở thành 5:2.
Nếu một trong hai số bằng 0 thì sao? Nếu B bằng 0 thì giá trị thập phân không xác định và được hiển thị là 0; tỉ số vẫn được rút gọn dựa trên số khác 0.
Thứ tự có quan trọng không? Có — A:B không giống B:A. Tỉ số 3:4 mô tả một mối quan hệ khác với 4:3.