Số tam giác là gì?
Số tam giác là số đếm các vật thể có thể xếp thành một tam giác đều. Số tam giác thứ n, ký hiệu T(n), chính là tổng của tất cả các số nguyên dương từ 1 đến n. Dãy số này bắt đầu bằng 1, 3, 6, 10, 15, 21, 28 — mỗi số hạng được tạo ra bằng cách cộng thêm số nguyên kế tiếp. Công cụ này trả về giá trị T(n) cho bất kỳ số nguyên không âm nào bạn nhập vào.
Cách sử dụng máy tính
Hãy nhập số thứ tự n (ví dụ 10) vào ô nhập liệu rồi bấm tính. Máy tính sẽ ngay lập tức trả về số tam giác tương ứng — đây cũng chính là tổng bạn có được khi cộng tất cả các số nguyên từ 1 đến n. Nếu nhập 0, kết quả sẽ là 0 vì không có số nào để cộng.
Giải thích công thức
Công thức dạng đóng là $$T_n = \frac{n(n+1)}{2}$$ Thay vì cộng từng số một, bạn chỉ cần nhân \(n\) với số nguyên kế tiếp \((n+1)\) rồi chia đôi kết quả. Cách này hiệu quả vì khi ghép số hạng đầu với số hạng cuối, số hạng thứ hai với số hạng áp chót, và cứ thế tiếp tục, mỗi cặp luôn cho tổng bằng \((n+1)\), và có tất cả \(n/2\) cặp như vậy. Câu chuyện về cậu bé Carl Friedrich Gauss tìm ra điều này khi tính tổng từ 1 đến 100 ra 5050 đã trở nên rất nổi tiếng — và bạn có thể tự kiểm chứng: \(100 \times 101 / 2 = 5050\).
Ví dụ minh họa
Giả sử \(n = 10\). Khi đó $$T_{10} = \frac{10 \times (10 + 1)}{2} = \frac{10 \times 11}{2} = \frac{110}{2} = 55$$ Vậy tổng \(1 + 2 + 3 + \ldots + 10\) bằng 55, và 55 chấm tròn có thể xếp gọn gàng thành một tam giác với 10 chấm ở hàng dưới cùng.
Tính chất và ứng dụng của số tam giác
Số tam giác thứ n, \(T(n) = \frac{n(n+1)}{2}\), đếm số chấm trong một tam giác có n chấm trên mỗi cạnh. Nó cũng là tổng các số nguyên từ 1 đến n. Dãy số bắt đầu là 1, 3, 6, 10, 15, 21, 28, 36, 45, 55, và tiếp tục như vậy.
- Bắt tay: T(n) bằng số lần bắt tay khi n+1 người mỗi người bắt tay một lần với tất cả những người còn lại. Đây là hệ số nhị thức \(\binom{n+1}{2}\). Ví dụ, 5 người thực hiện \(T(4) = \frac{4 \cdot 5}{2} = 10\) lần bắt tay.
- Tổng của các số hạng liên tiếp: Hai số tam giác liên tiếp cộng lại bằng một số chính phương: \(T(n-1) + T(n) = n^2\). Ví dụ, \(T(3) + T(4) = 6 + 10 = 16 = 4^2\).
- Hiệu của các số hạng liên tiếp: \(T(n) - T(n-1) = n\). Ví dụ, \(T(7) - T(6) = 28 - 21 = 7\).
- Tam giác Pascal: Các số tam giác (1, 3, 6, 10, 15, ...) tạo thành đường chéo thứ ba của tam giác Pascal, vì \(T(n) = \binom{n+1}{2}\).
- Kiểm tra số tam giác: Một số nguyên dương x là số tam giác khi và chỉ khi \(8x + 1\) là một số chính phương.
Ví dụ: 55 có phải là số tam giác không?
Tính \(8 \cdot 55 + 1 = 440 + 1 = 441 = 21^2\). Vì 441 là số chính phương, nên 55 là số tam giác. Giá trị của n được suy ra từ \(n = \frac{\sqrt{8x+1} - 1}{2} = \frac{21 - 1}{2} = 10\), vậy 55 = T(10) = \(\frac{10 \cdot 11}{2}\).
Ngược lại, với x = 50 ta có \(8 \cdot 50 + 1 = 401\), nằm giữa \(20^2 = 400\) và \(21^2 = 441\), nên 50 không phải là số tam giác.
Câu hỏi thường gặp
Số tam giác thứ 100 là bao nhiêu? \(T_{100} = 100 \times 101 / 2 = 5050\).
n có thể là số thập phân không? Số tam giác chỉ được định nghĩa cho các số nguyên không âm, vì vậy máy tính sẽ lấy phần nguyên của số bạn nhập vào.
T(n) có luôn là số nguyên không? Có. Vì trong hai số \(n\) và \(n+1\) luôn có một số chẵn, nên tích \(n(n+1)\) luôn chia hết cho 2.