Công cụ này làm gì
Công cụ này tính diện tích bao quanh và chu vi của một đa giác đơn bất kỳ, được xác định bằng danh sách các điểm tọa độ (x, y) sắp xếp theo thứ tự trong mặt phẳng 2D. Diện tích được tính theo công thức dây giày (shoelace) cổ điển của Gauss, còn chu vi là tổng độ dài các cạnh theo khoảng cách Euclid. Tọa độ được xem như những con số thông thường với cùng một đơn vị độ dài (mét, feet, pixel, v.v.); kết quả diện tích trả về theo đơn vị đó bình phương và chu vi theo chính đơn vị đó. Công cụ không thực hiện chuyển đổi đơn vị.
Cách sử dụng
Nhập mỗi đỉnh trên một dòng riêng theo dạng x, y, theo đúng thứ tự bạn đi vòng quanh đa giác (cùng chiều hay ngược chiều kim đồng hồ đều được). Bạn không cần lặp lại điểm đầu tiên ở cuối — cạnh khép kín nối từ đỉnh cuối về đỉnh đầu sẽ được thêm tự động. Chọn độ chính xác hiển thị rồi đọc kết quả diện tích và chu vi.
Giải thích công thức
Công thức dây giày cộng các tích chéo \((x_j - x_{j+1})(y_j + y_{j+1})\) dọc theo vòng kín, chia đôi tổng đó rồi lấy giá trị tuyệt đối. Về mặt hình học, phép tính này cộng dồn các diện tích hình thang có dấu nằm dưới từng cạnh; các cạnh đối nhau triệt tiêu lẫn nhau, chỉ còn lại phần diện tích bên trong. Chu vi đơn giản là tổng độ dài đường thẳng của mọi cạnh, kể cả cạnh khép kín.
$$A = \frac{1}{2}\left| \sum_{j=1}^{n} (x_j - x_{j+1})(y_j + y_{j+1}) \right| \qquad P = \sum_{j=1}^{n} \sqrt{(x_j - x_{j+1})^2 + (y_j - y_{j+1})^2}$$$$\text{where}\quad \left\{ \begin{aligned} (x_j, y_j) &= \text{Coordinate Points} \\ (x_{n+1}, y_{n+1}) &= (x_1, y_1) \end{aligned} \right.$$
Ví dụ minh họa
Với hình chữ nhật 4×3 có các đỉnh (0,0), (4,0), (4,3), (0,3): tổng dây giày là \(0 + 0 + 24 + 0 = 24\), nên \(S = 24/2 = \mathbf{12}\) đơn vị diện tích. Độ dài các cạnh là \(4 + 3 + 4 + 3\), cho chu vi 14 đơn vị. Một tam giác (0,0), (4,0), (0,3) cho \(S = 6\), đúng bằng \(\tfrac{1}{2} \times \text{đáy} \times \text{chiều cao}\).
Cách áp dụng công thức dây giày bằng tay
Công thức dây giày (còn gọi là công thức diện tích Gauss) tính trực tiếp diện tích của một đa giác đơn từ tọa độ các đỉnh theo thứ tự. Chu vi được tính bằng cách cộng độ dài đường thẳng của mọi cạnh.
- Liệt kê các đỉnh theo thứ tự quanh biên (theo chiều kim đồng hồ hoặc ngược chiều kim đồng hồ) và lặp lại đỉnh đầu tiên ở cuối, sao cho \((x_{n+1}, y_{n+1}) = (x_1, y_1)\).
- Tính từng số hạng chéo. Dùng một trong hai dạng: \((x_j - x_{j+1})(y_j + y_{j+1})\) hoặc \(x_j y_{j+1} - x_{j+1} y_j\). Cả hai cho cùng một diện tích cuối cùng.
- Cộng các số hạng với \(j = 1\) đến \(n\), giữ nguyên dấu.
- Lấy giá trị tuyệt đối rồi chia đôi: $$A = \frac{1}{2}\left| \sum_{j=1}^{n} (x_j y_{j+1} - x_{j+1} y_j) \right|$$
- Tính độ dài từng cạnh bằng công thức khoảng cách \(d_j = \sqrt{(x_{j+1}-x_j)^2 + (y_{j+1}-y_j)^2}\).
- Cộng độ dài các cạnh để có chu vi \(P = \sum d_j\).
Ví dụ: tam giác (0,0), (4,0), (0,3), rồi quay lại (0,0).
- Số hạng 1: \(0\cdot 0 - 4\cdot 0 = 0\)
- Số hạng 2: \(4\cdot 3 - 0\cdot 0 = 12\)
- Số hạng 3: \(0\cdot 0 - 0\cdot 3 = 0\)
- Tổng = 12, vậy \(A = \tfrac{1}{2}\cdot 12 = 6\).
- Các cạnh: \(4\), \(\sqrt{(0-4)^2 + (3-0)^2} = 5\), và \(3\), vậy \(P = 4 + 5 + 3 = 12\).
Mẹo: Hãy phác thảo đa giác trên giấy kẻ ô vuông trước khi tin vào các con số. Kiểm tra xem các đỉnh có chạy quanh biên mà không có cạnh nào cắt nhau, diện tích có hợp lý so với hình chữ nhật bao quanh hay không (diện tích không bao giờ vượt quá hình chữ nhật đó), và không có cạnh nào dài hơn chu vi trừ đi tổng các cạnh còn lại.
So sánh các hình đa giác thông dụng
Các giá trị dưới đây có cùng đơn vị với tọa độ (diện tích tính bằng đơn vị vuông, chu vi tính bằng đơn vị dài).
| Hình | Các đỉnh | Diện tích | Chu vi |
|---|---|---|---|
| Hình chữ nhật 4×3 | (0,0), (4,0), (4,3), (0,3) | 12 | 14 |
| Tam giác vuông | (0,0), (4,0), (0,3) | 6 | 12 |
| Hình vuông đơn vị | (0,0), (1,0), (1,1), (0,1) | 1 | 4 |
| Đa giác chữ L lõm | (0,0), (4,0), (4,2), (2,2), (2,4), (0,4) | 12 | 16 |
Lưu ý: Đảo ngược thứ tự các đỉnh (theo chiều kim đồng hồ hay ngược lại) làm đổi dấu của tổng dây giày thô nhưng cho cùng diện tích và chu vi, vì công thức lấy giá trị tuyệt đối và độ dài cạnh không phụ thuộc vào chiều. Hình chữ L cho thấy công thức cũng hoạt động với đa giác lõm: đó là một khối 4×2 cộng với một khối 2×2, nên \(8 + 4 = 12\).
Thuật ngữ và định nghĩa chính
- Đỉnh: một điểm góc của đa giác, ở đây được cho dưới dạng cặp tọa độ (x, y).
- Cạnh: đoạn thẳng nối hai đỉnh liền kề; đỉnh cuối cùng nối lại với đỉnh đầu tiên.
- Đa giác đơn: đa giác khép kín có các cạnh chỉ gặp nhau tại các điểm đầu mút chung, không cắt nhau và không có lỗ hổng.
- Đa giác tự cắt (phức): đa giác có các cạnh cắt nhau, chẳng hạn như hình nơ bướm. Khi đó công thức dây giày cho ra một tổ hợp có dấu của các vùng, chứ không phải diện tích thực sự được bao quanh.
- Đa giác lồi: mọi góc trong đều nhỏ hơn 180°, và mọi đoạn nối hai điểm bên trong đều nằm trong đa giác. Đa giác lõm có ít nhất một góc trong lớn hơn 180° (có chỗ lõm vào).
- Theo chiều kim đồng hồ và ngược chiều kim đồng hồ: hướng mà các đỉnh được liệt kê quanh biên.
- Diện tích có dấu: kết quả của công thức dây giày trước khi lấy giá trị tuyệt đối. Nó dương với thứ tự ngược chiều kim đồng hồ và âm với thứ tự theo chiều kim đồng hồ (trong hệ tọa độ chuẩn với trục x hướng phải, trục y hướng lên).
- Khoảng cách Euclid: khoảng cách đường thẳng giữa hai điểm, \(\sqrt{(x_2-x_1)^2 + (y_2-y_1)^2}\), dùng để tính độ dài mỗi cạnh.
- Công thức dây giày (công thức diện tích Gauss): phương pháp tính diện tích của một đa giác đơn từ tọa độ các đỉnh bằng cách cộng các tích chéo của các đỉnh liền kề rồi chia đôi giá trị tuyệt đối.
Câu hỏi thường gặp
Thứ tự các đỉnh có quan trọng không? Chiều đi (cùng hay ngược chiều kim đồng hồ) không làm thay đổi kết quả vì ta lấy giá trị tuyệt đối, nhưng các điểm phải được sắp theo đúng thứ tự dọc theo đường biên — không được xáo trộn.
Có dùng được cho hình tự cắt nhau không? Công thức dây giày chỉ chính xác với đa giác đơn (không tự cắt). Nếu các cạnh cắt nhau, bạn sẽ nhận được diện tích đại số có dấu của vùng, chứ không phải diện tích bao quanh nhìn thấy được.
Còn trường hợp chỉ có hai điểm thì sao? Hai điểm cho diện tích 0; do cạnh khép kín cũng được tính nên chu vi bằng hai lần độ dài đoạn thẳng. Hãy dùng từ ba điểm trở lên để có một đa giác thực sự.