Công cụ tính thời gian hai người làm chung là gì?
Công cụ này giải bài toán "năng suất làm việc" quen thuộc: nếu một người làm xong công việc một mình trong a giờ và người kia làm xong cũng công việc đó một mình trong b giờ, thì khi cả hai cùng làm sẽ mất bao lâu để hoàn thành? Đáp án có được bằng cách cộng năng suất của hai người lại với nhau.
Cách sử dụng
Bạn chỉ cần nhập thời gian mỗi người cần để tự hoàn thành công việc. Ví dụ, người A sơn xong một hàng rào trong 4 giờ và người B trong 6 giờ. Nhấn nút tính toán, công cụ sẽ trả về thời gian khi làm chung, kèm theo năng suất riêng của từng người và năng suất gộp (số công việc làm được mỗi giờ).
Giải thích công thức
Mỗi người hoàn thành một phần công việc trong mỗi giờ. Người A làm được \(1/a\) công việc mỗi giờ, người B làm được \(1/b\). Khi cộng lại, năng suất gộp là \(1/a + 1/b\), đúng bằng \(1/t\). Biến đổi lại ta được công thức gọn gàng:
$$t = \frac{a \cdot b}{a + b}$$
Vì năng suất gộp bằng tổng của các phần, nên hai người cùng làm bao giờ cũng nhanh hơn từng người làm riêng.
Ví dụ minh họa
Giả sử A mất 4 giờ và B mất 6 giờ. Khi đó $$t = \frac{4 \times 6}{4 + 6} = \frac{24}{10} = 2{,}4 \text{ giờ}.$$ Vậy khi làm chung họ hoàn thành trong 2 giờ 24 phút — nhanh hơn cả người làm nhanh hơn khi tự làm một mình.
Thêm ví dụ minh họa
Mỗi ví dụ sử dụng ý tưởng về tốc độ kết hợp: một người làm việc hoàn thành công việc trong \(a\) giờ thì làm được \(1/a\) công việc mỗi giờ. Các tốc độ cộng lại với nhau, nên thời gian làm chung là \(t = \frac{ab}{a+b}\).
Ví dụ 1: Hai người làm việc như nhau (a = b = 6)
- Tốc độ của A: \(1/6\) công việc mỗi giờ. Tốc độ của B: \(1/6\) công việc mỗi giờ.
- Tốc độ kết hợp: \(\frac{1}{6}+\frac{1}{6}=\frac{2}{6}=\frac{1}{3}\) công việc mỗi giờ.
- Thời gian: \(t = \frac{6 \times 6}{6+6}=\frac{36}{12}=\)3 giờ.
Hai người làm việc giống hệt nhau chỉ cần đúng một nửa thời gian so với một người làm một mình.
Ví dụ 2: Hai người làm việc chênh lệch nhiều (a = 2, b = 20)
- Tốc độ của A: \(1/2 = 0.5\) công việc mỗi giờ. Tốc độ của B: \(1/20 = 0.05\) công việc mỗi giờ.
- Tốc độ kết hợp: \(0.5 + 0.05 = 0.55\) công việc mỗi giờ.
- Thời gian: \(t = \frac{2 \times 20}{2+20}=\frac{40}{22}\approx\)1.82 giờ.
- Đổi đơn vị: \(0.818 \times 60 \approx 49\) phút, tức khoảng 1 giờ 49 phút.
Kết quả chỉ thấp hơn 2 giờ của người làm nhanh hơn một chút. Người làm chậm hầu như không giúp được gì.
Ví dụ 3: Hai vòi nước làm đầy một bể (3 giờ và 5 giờ)
- Vòi 1 làm đầy \(1/3\) bể mỗi giờ. Vòi 2 làm đầy \(1/5\) bể mỗi giờ.
- Tốc độ kết hợp: \(\frac{1}{3}+\frac{1}{5}=\frac{5}{15}+\frac{3}{15}=\frac{8}{15}\) bể mỗi giờ.
- Thời gian: \(t = \frac{3 \times 5}{3+5}=\frac{15}{8}=\)1.875 giờ.
- Đổi đơn vị: \(0.875 \times 60 = 52.5\) phút, tức 1 giờ 52,5 phút (1 giờ 52 phút 30 giây).
Các ví dụ này giả định rằng cả hai người hoặc hai vòi đều giữ tốc độ không đổi và không ảnh hưởng lẫn nhau.
So sánh các trường hợp
Bảng cho thấy việc ghép các thời gian khác nhau làm thay đổi kết quả làm chung như thế nào. "Thời gian tiết kiệm" là thời gian làm một mình của người làm nhanh hơn trừ đi thời gian làm chung.
| a (giờ) | b (giờ) | Thời gian làm chung t (giờ) | Tốc độ kết hợp (công việc/giờ) | Thời gian tiết kiệm so với người làm nhanh hơn làm một mình (giờ) |
|---|---|---|---|---|
| 4 | 6 | 2.4 | 0.4167 | 1.6 |
| 6 | 6 | 3 | 0.3333 | 3 |
| 2 | 20 | 1.818 | 0.55 | 0.182 |
| 1 | 10 | 0.909 | 1.1 | 0.091 |
| 10 | 15 | 6 | 0.1667 | 4 |
| 5 | 5 | 2.5 | 0.4 | 2.5 |
Các quy luật cần chú ý:
- Thời gian làm chung \(t\) luôn nhỏ hơn \(\min(a,b)\), vì thêm bất kỳ người nào cũng cộng thêm một tốc độ dương.
- Thời gian làm chung luôn lớn hơn một nửa của \(\min(a,b)\), trừ khi hai người làm việc như nhau. Khi \(a=b\), \(t\) đúng bằng một nửa thời gian đó, như trong các cặp (6, 6) và (5, 5).
- Cặp càng chênh lệch thì lợi ích càng nhỏ. Với (1, 10), người làm chậm chỉ tiết kiệm khoảng 0,09 giờ, tức khoảng 5,5 phút.
Câu hỏi thường gặp
Có áp dụng được cho các vòi nước bơm đầy bể không? Có — mọi bài toán có năng suất cộng dồn (vòi nước, máy bơm, ống dẫn) đều dùng chung công thức này.
Nếu một giá trị nhập vào bằng 0 thì sao? Thời gian bằng 0 nghĩa là một người làm nhanh vô hạn, điều này không có ý nghĩa thực tế, vì vậy hãy nhập thời gian dương.
Có thể mở rộng cho ba người không? Ý tưởng vẫn như vậy: \(1/t = 1/a + 1/b + 1/c\). Công cụ này dành cho trường hợp hai người.