Bình phương của một nhị thức là gì?
Nhị thức là một biểu thức đại số gồm hai số hạng, ví dụ như a + b. "Bình phương" nhị thức nghĩa là nhân biểu thức đó với chính nó: \((a + b)^2\). Hai hằng đẳng thức đáng nhớ kinh điển là $$\left(a + b\right)^2 = a^2 + 2\,a\,b + b^2$$ và $$\left(a - b\right)^2 = a^2 - 2\,a\,b + b^2$$ Máy tính này khai triển cả hai dạng theo số cụ thể, hiển thị từng thành phần để bạn có thể kiểm tra lại bài làm của mình theo từng bước.
Cách sử dụng máy tính
Nhập giá trị cho số hạng thứ nhất a, chọn nhị thức dùng dấu cộng hay dấu trừ, rồi nhập số hạng thứ hai b. Máy tính sẽ trả về giá trị khai triển tổng cùng với ba thành phần: \(a^2\), số hạng giữa \(2ab\) (mang dấu dương với tổng, dấu âm với hiệu) và \(b^2\). Máy hỗ trợ đầy đủ cả số thập phân lẫn số âm.
Giải thích công thức
Khi bạn nhân \((a + b)(a + b)\) bằng tính chất phân phối (quy tắc nhân từng cặp), bạn được \(a\cdot a + a\cdot b + b\cdot a + b\cdot b = a^2 + 2ab + b^2\). Hai số hạng chéo \(ab\) và \(ba\) gộp lại thành \(2ab\). Với phép hiệu, dấu của số hạng giữa đảo lại vì \((a - b)(a - b)\) cho ra \(-ab - ba = -2ab\), còn lại \(a^2 - 2ab + b^2\). Lưu ý rằng số hạng đầu và số hạng cuối luôn là bình phương nên luôn dương.
Ví dụ minh họa
Khai triển \((3 + 2)^2\). Ở đây \(a = 3\) và \(b = 2\). Tính \(a^2 = 9\), số hạng giữa $$2ab = 2 \times 3 \times 2 = 12,$$ và \(b^2 = 4\). Cộng lại được $$9 + 12 + 4 = 25$$ — đúng bằng \((3 + 2)^2 = 5^2 = 25\). Với \((5 - 3)^2\): \(a^2 = 25\), \(-2ab = -30\), \(b^2 = 9\), vậy \(25 - 30 + 9 = 4 = 2^2\).
Bình phương hoàn hảo thường gặp và khai triển nhị thức
Bình phương của một nhị thức tuân theo hai hằng đẳng thức: \((a+b)^2 = a^2 + 2ab + b^2\) và \((a-b)^2 = a^2 - 2ab + b^2\). Bảng liệt kê cả hai kết quả cho các cặp số nguyên dương nhỏ. Với hiệu, số hạng giữa được trừ: \(a^2 - 2ab + b^2\).
| a | b | a² | 2ab | b² | (a+b)² | (a−b)² |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 1 | 1 | 2 | 1 | 4 | 0 |
| 2 | 1 | 4 | 4 | 1 | 9 | 1 |
| 2 | 2 | 4 | 8 | 4 | 16 | 0 |
| 3 | 1 | 9 | 6 | 1 | 16 | 4 |
| 3 | 2 | 9 | 12 | 4 | 25 | 1 |
| 3 | 3 | 9 | 18 | 9 | 36 | 0 |
| 4 | 1 | 16 | 8 | 1 | 25 | 9 |
| 4 | 2 | 16 | 16 | 4 | 36 | 4 |
| 5 | 2 | 25 | 20 | 4 | 49 | 9 |
| 5 | 3 | 25 | 30 | 9 | 64 | 4 |
| 6 | 4 | 36 | 48 | 16 | 100 | 4 |
| 7 | 3 | 49 | 42 | 9 | 100 | 16 |
| 8 | 3 | 64 | 48 | 9 | 121 | 25 |
| 9 | 4 | 81 | 72 | 16 | 169 | 25 |
| 10 | 5 | 100 | 100 | 25 | 225 | 25 |
Đẳng thức liên quan: tích của một tổng và một hiệu không có số hạng giữa: \((a+b)(a-b) = a^2 - b^2\). Ví dụ, \((7+3)(7-3) = 10 \times 4 = 40 = 49 - 9\).
Dạng lập phương (chỉ dẫn): \((a+b)^3 = a^3 + 3a^2b + 3ab^2 + b^3\) và \((a-b)^3 = a^3 - 3a^2b + 3ab^2 - b^3\). Đây là chủ đề riêng biệt với việc bình phương một nhị thức.
Thuật ngữ và định nghĩa chính
- Nhị thức
- Biểu thức đại số có đúng hai hạng tử, chẳng hạn \(a+b\) hoặc \(3x-5\).
- Hạng tử
- Một phần đơn lẻ của biểu thức, được tách khỏi các phần khác bởi dấu + hoặc −. Trong \(3x-5\), các hạng tử là \(3x\) và \(-5\).
- Hệ số
- Thừa số bằng số nhân với một biến. Trong \(3x\), hệ số là 3.
- Tam thức bình phương hoàn hảo
- Biểu thức ba hạng tử là bình phương của một nhị thức, chẳng hạn \(a^2 + 2ab + b^2 = (a+b)^2\) hoặc \(a^2 - 2ab + b^2 = (a-b)^2\).
- Số hạng chéo (số hạng giữa)
- Hạng tử \(2ab\) (hoặc \(-2ab\)) trong khai triển. Đó là hai lần tích của hai hạng tử ban đầu, và dấu của nó trùng với dấu trong nhị thức.
- FOIL
- Quy tắc ghi nhớ để nhân hai nhị thức: First (đầu), Outer (ngoài), Inner (trong), Last (cuối). Với \((a+b)(a+b)\): \(a\cdot a + a\cdot b + b\cdot a + b\cdot b = a^2 + 2ab + b^2\).
- Tính chất phân phối
- Quy tắc \(x(y+z) = xy + xz\). FOIL là tính chất này được áp dụng hai lần, và đó là lý do khai triển đúng với mọi số thực.
So sánh tổng và hiệu theo từng đầu vào
Trừ b giống như cộng −b, nên \((a-b)^2 = (a+(-b))^2\). Chỉ dấu của số hạng chéo \(2ab\) thay đổi, còn \(a^2\) và \(b^2\) giữ nguyên. Bình phương không bao giờ âm, nhưng số hạng chéo có thể âm nếu a và b trái dấu.
| Đầu vào | a² | b² | 2ab | (a+b)² = a² + 2ab + b² | (a−b)² = a² − 2ab + b² |
|---|---|---|---|---|---|
| a = 4, b = 1 | 16 | 1 | 8 | 16 + 8 + 1 = 25 | 16 − 8 + 1 = 9 |
| a = 4, b = −1 | 16 | 1 | −8 | 16 − 8 + 1 = 9 | 16 + 8 + 1 = 25 |
| a = 0.5, b = 2 | 0.25 | 4 | 2 | 0.25 + 2 + 4 = 6.25 | 0.25 − 2 + 4 = 2.25 |
| a = −3, b = 2 | 9 | 4 | −12 | 9 − 12 + 4 = 1 | 9 + 12 + 4 = 25 |
Kiểm tra dòng thứ hai: với \(b=-1\), \((4+(-1))^2 = 3^2 = 9\), và \((4-(-1))^2 = 5^2 = 25\). Lưu ý rằng kết quả (a+b)² khi b = −1 bằng kết quả (a−b)² khi b = 1, và ngược lại.
Câu hỏi thường gặp
Máy có dùng được với số âm không? Có. Bạn có thể nhập giá trị âm cho a hoặc b và công thức vẫn áp dụng chính xác.
Tại sao số hạng giữa đôi khi mang dấu âm? Vì \((a - b)^2\) cho ra \(-2ab\). Khi chọn phép "Trừ", dấu của số hạng giữa sẽ bị đảo ngược.
Tôi có thể dùng số thập phân không? Có, máy tính chấp nhận mọi giá trị thập phân cho cả hai số hạng.