Hình Viên Phân Là Gì?
Hình viên phân là phần của hình tròn bị "cắt rời" bởi một đường thẳng (dây cung). Đó chính là phần diện tích nằm giữa dây cung và cung tròn mà nó chắn. Công cụ này tính diện tích đó từ bán kính của hình tròn và góc ở tâm chắn bởi dây cung, đồng thời cho biết độ dài cung, độ dài dây cung và sagitta (chiều cao lớn nhất của viên phân).
Cách Sử Dụng Công Cụ
Nhập bán kính r của hình tròn và góc ở tâm θ. Chọn đơn vị góc của bạn là độ hay radian. Công cụ sẽ tự động chuyển từ độ sang radian trước khi áp dụng công thức. Nhấn nút tính toán để xem diện tích viên phân cùng với độ dài cung, độ dài dây cung và chiều cao viên phân.
Giải Thích Công Thức
Diện tích viên phân được tính bằng công thức:
$$A = \frac{1}{2}\,r^{2}\left(\theta - \sin\theta\right)$$
Trong đó \(\theta\) phải tính bằng radian. Số hạng \(\tfrac{1}{2}\,r^{2}\theta\) là diện tích của hình quạt tròn (miếng bánh), còn \(\tfrac{1}{2}\,r^{2}\sin\theta\) là diện tích tam giác tạo bởi hai bán kính và dây cung. Lấy hình quạt trừ đi tam giác, ta còn lại đúng phần viên phân. Để chuyển từ độ sang radian, nhân với \(\frac{\pi}{180}\).
Ví Dụ Minh Họa
Giả sử \(r = 5\) và \(\theta = 90°\). Chuyển đổi: $$\theta = 90 \times \frac{\pi}{180} = 1{,}570796 \text{ rad}.$$ Khi đó \(\sin\theta = \sin(90°) = 1\). Vậy $$A = 0{,}5 \times 25 \times (1{,}570796 - 1) = 0{,}5 \times 25 \times 0{,}570796 = 7{,}13495 \text{ đơn vị vuông}.$$ Độ dài dây cung là \(2 \times 5 \times \sin(45°) \approx 7{,}0711\), và sagitta là \(5 \times (1 - \cos 45°) \approx 1{,}4645\).
Kết quả đoạn tròn với các góc ở tâm thường gặp
Bảng dưới đây dành cho đường tròn đơn vị (r = 1). Với bán kính r bất kỳ, hãy nhân diện tích với r² và nhân độ dài cung, độ dài dây và độ vồng với r. Các giá trị được làm tròn đến 4 chữ số thập phân. Với θ lớn hơn 180° thì đoạn tròn là phần lớn hơn (phần lớn) của đường tròn.
| θ (độ) | θ (radian) | Diện tích đoạn tròn | Độ dài cung | Độ dài dây | Độ vồng |
|---|---|---|---|---|---|
| 30° | 0.5236 | 0.0118 | 0.5236 | 0.5176 | 0.0341 |
| 60° | 1.0472 | 0.0906 | 1.0472 | 1.0000 | 0.1340 |
| 90° | 1.5708 | 0.2854 | 1.5708 | 1.4142 | 0.2929 |
| 120° | 2.0944 | 0.6142 | 2.0944 | 1.7321 | 0.5000 |
| 180° | 3.1416 | 1.5708 | 3.1416 | 2.0000 | 1.0000 |
| 270° | 4.7124 | 2.8562 | 4.7124 | 1.4142 | 1.7071 |
Tại 180°, đoạn tròn là một nửa hình tròn: diện tích của nó là π/2 ≈ 1.5708, dây cung là đường kính (2) và độ vồng bằng bán kính (1). Ví dụ, với r = 5 và θ = 90°, diện tích là 25 × 0.2854 ≈ 7.135 và độ dài dây là 5 × 1.4142 ≈ 7.071.
Các thuật ngữ và công thức chính cho phép đo đoạn tròn
- Bán kính (r): khoảng cách từ tâm đường tròn đến bất kỳ điểm nào trên đường biên của nó.
- Góc ở tâm (θ): góc tại tâm đường tròn, được tạo bởi hai bán kính kết thúc tại hai đầu mút của dây cung.
- Dây cung (c): đoạn thẳng nối hai điểm trên đường tròn.
- Cung (s): phần cong của đường tròn nằm giữa hai điểm đó.
- Độ vồng (h), hay chiều cao đoạn tròn: khoảng cách lớn nhất giữa dây cung và cung, đo dọc theo bán kính vuông góc với dây cung.
- Hình quạt: "miếng bánh" được giới hạn bởi hai bán kính và cung tròn.
- Đoạn tròn: vùng được giới hạn bởi một dây cung và cung của nó. Diện tích này bằng diện tích hình quạt trừ đi diện tích tam giác được tạo bởi hai bán kính và dây cung (với θ ≤ 180°).
Công thức (θ tính bằng radian)
Diện tích đoạn tròn: $$A = \frac{1}{2}\,r^{2}\left(\theta - \sin\theta\right)$$
Độ dài cung: $$s = r\,\theta$$
Độ dài dây cung: $$c = 2r\sin\left(\frac{\theta}{2}\right)$$
Độ vồng: $$h = r\left(1 - \cos\left(\frac{\theta}{2}\right)\right)$$
Đổi độ sang radian
Nhân số độ với \(\pi/180\) (khoảng 0.017453) để đổi sang radian: \(\theta_{\text{rad}} = \theta_{\text{deg}} \cdot \frac{\pi}{180}\). Ví dụ, 90° = π/2 ≈ 1.5708 rad. Công thức diện tích cần θ tính bằng radian, nên khi đơn vị được đặt là độ, máy tính sẽ đổi sang radian trước.
Câu Hỏi Thường Gặp
Góc có giống với cung không? Góc ở tâm \(\theta\) được đo tại tâm hình tròn, giữa hai bán kính nối tới hai đầu mút của dây cung. Độ dài cung bằng \(r\cdot\theta\) (với \(\theta\) tính bằng radian).
Nếu góc của tôi lớn hơn 180° thì sao? Công thức vẫn đúng với \(\theta\) lên đến 360° (\(2\pi\)), khi \(\theta > 180°\) thì kết quả cho diện tích phần viên phân "lớn".
Kết quả sử dụng đơn vị nào? Diện tích được tính theo đơn vị vuông tương ứng với đơn vị của bán kính — nếu \(r\) tính bằng cm thì diện tích tính bằng cm².