Máy Tính Xác Suất Nghịch Lý Ngày Sinh

Máy Tính Xác Suất Nghịch Lý Ngày Sinh

Đang tăng trưởng AI Skill PRO

Nhập phép tính

Công thức

P=1−∏k=0Số người trong nhóm n−1365−k365P = 1 - \prod_{k=0}^{{{\text{Số người trong nhóm }n}}-1}\frac{365-k}{365}
Thống kê sử dụng

Quảng cáo

Kết quả

Xác suất trùng ngày sinh p(n)
50,7297%
Quy mô nhóm: 23
Xác suất tất cả ngày sinh đều khác nhau p̄(n) 49,2703%
Số người trong nhóm n 23 người
Giả định 365 ngày, mọi ngày có khả năng như nhau, không tính năm nhuận

Báo lỗi nội dung trang này

Nghịch lý ngày sinh là gì?

Nghịch lý ngày sinh (hay bài toán ngày sinh) đặt ra một câu hỏi tưởng chừng đơn giản: trong một nhóm gồm n người, xác suất để ít nhất hai người trùng ngày sinh nhật là bao nhiêu? Câu trả lời gây bất ngờ là chỉ cần 23 người thì khả năng này đã vượt quá 50%, và chỉ với 70 người thì xác suất đã trên 99,9%. Sở dĩ điều này nghe có vẻ nghịch lý là vì chúng ta thường theo bản năng so sánh với ngày sinh của chính mình, trong khi thực tế mỗi cặp người trong nhóm đều là một cơ hội để có sự trùng khớp.

Đường cong xác suất tăng theo số người, cắt mốc 50 phần trăm gần 23 người
Xác suất trùng ngày sinh tăng mạnh, vượt 50% chỉ với 23 người.

Cách sử dụng máy tính

Nhập số người trong nhóm n rồi đọc kết quả xác suất p(n) — khả năng ít nhất một cặp trùng ngày sinh, hiển thị dưới dạng phần trăm. Bảng kết quả cũng cho biết xác suất bổ sung là tất cả ngày sinh đều khác nhau. Máy tính giả định một năm có 365 ngày, mọi ngày đều có khả năng như nhau và bỏ qua những người sinh ngày 29 tháng 2 của năm nhuận.

Giải thích công thức

Cách dễ nhất là tính xác suất để không ai trùng ngày sinh, sau đó lấy 1 trừ đi kết quả. Người đầu tiên có thể sinh vào bất kỳ ngày nào (365/365). Người thứ hai phải tránh ngày của người đầu (364/365), người thứ ba phải tránh ngày của hai người trước (363/365), và cứ thế tiếp tục:

$$\bar{p}(n) = \frac{365}{365} \times \frac{364}{365} \times \cdots \times \frac{365 - n + 1}{365}$$

Khi đó, xác suất có ít nhất một cặp trùng ngày sinh là \(p(n) = 1 - \bar{p}(n)\). Chúng ta tính tích này theo từng bước để tránh tình trạng tràn số khi dùng giai thừa.

Quảng cáo
Sơ đồ minh họa cách dùng phần bù: xác suất các ngày sinh khác nhau được trừ khỏi một
Công thức tính xác suất mọi người có ngày sinh khác nhau, rồi lấy 1 trừ đi.

Ví dụ minh họa

Với \(n = 23\), nhân 23 phân số lại ta được \(\bar{p}(23) \approx 0{,}492703\), nên

$$p(23) = 1 - 0{,}492703 \approx 0{,}5073$$

tức khoảng 50,73% — nhỉnh hơn một chút so với tỉ lệ tung đồng xu. Với giá trị mặc định \(n = 30\), ta có \(\bar{p}(30) \approx 0{,}293684\), cho ra \(p(30) \approx\) 70,63%.

Cách tính xác suất bằng tay

Máy tính giả định 365 ngày sinh có khả năng xảy ra như nhau và bỏ qua ngày 29 tháng 2. Cách dễ nhất là tính xác suất để mọi người đều có ngày sinh khác nhau, rồi lấy 1 trừ đi kết quả đó.

  1. Chọn n. Đây là số người trong nhóm. Nếu n > 365, xác suất là 100% (nguyên lý chuồng bồ câu).
  2. Viết tích. Xác suất để cả n ngày sinh đều khác nhau là \(\prod_{k=0}^{n-1}\frac{365-k}{365}\). Người thứ nhất có thể sinh vào bất kỳ ngày nào, người thứ hai phải tránh 1 ngày, người thứ ba phải tránh 2 ngày, và cứ thế tiếp tục.
  3. Nhân lặp. Bắt đầu từ 1 và nhân với \(\frac{365}{365}, \frac{364}{365}, \frac{363}{365}, \dots\) cho đến \(\frac{365-(n-1)}{365}\). Với n = 23, thừa số cuối cùng là \(\frac{343}{365}\).
  4. Trừ khỏi 1. \(p(n) = 1 - \prod_{k=0}^{n-1}\frac{365-k}{365}\).
  5. Chuyển sang phần trăm. Nhân với 100.

Kiểm tra với n = 23: tích của 23 thừa số khoảng 0,4927, nên

$$p(23) = 1 - 0.4927 \approx 0.5073$$

Tức là 50,73%.

Cách đếm cặp và phép xấp xỉ

Một nhóm n người có \(\binom{n}{2} = \frac{n(n-1)}{2}\) cặp khác nhau. Mỗi cặp trùng ngày sinh với xác suất \(\frac{1}{365}\). Coi các cặp gần như độc lập, và dùng \(1-x \approx e^{-x}\) với x nhỏ, ta có:

$$p(n) \approx 1 - e^{-\frac{n(n-1)}{2\cdot 365}}$$

Kiểm tra nhanh với n = 23: có \(\frac{23\cdot 22}{2} = 253\) cặp, nên số mũ là \(-\frac{253}{365} \approx -0.6932\). Khi đó \(e^{-0.6932} \approx 0.5000\), nên \(p \approx 1 - 0.5000 = 0.5000\), tức khoảng 50%. Con số này gần với giá trị chính xác 50,73%; phép xấp xỉ hơi thấp một chút nhưng đủ tốt cho các ước lượng nhanh.

Quảng cáo

Diễn giải kết quả và các giả định của mô hình

Ý nghĩa của p(n). Kết quả là xác suất để ít nhất một cặp trong n người có chung ngày sinh. Đây không phải là xác suất để có ai đó trùng ngày sinh với một người cụ thể, chẳng hạn bạn. Phần bù \(1-p(n)\) là xác suất để cả n ngày sinh đều khác nhau. Đó là lý do đáp số tăng rất nhanh: số cặp tăng xấp xỉ theo \(n^2\), không phải theo n.

Trùng ngày sinh với một người cụ thể thì khó hơn nhiều. Để một người nhất định trùng ngày sinh với ít nhất một trong n−1 người còn lại, xác suất là \(1-\left(\frac{364}{365}\right)^{n-1}\). Với 22 người khác, xác suất chỉ khoảng 5,9%.

Các ngưỡng quan trọng (365 ngày có khả năng xảy ra như nhau)

  • Với n = 23, xác suất lần đầu vượt 50% (khoảng 50,73%). Với n = 22, xác suất khoảng 47,57%.
  • Với n = 57, xác suất lần đầu vượt 99% (khoảng 99,01%).

Các giả định của mô hình

  • Ngày sinh đồng đều. Mô hình giả định mọi ngày đều có khả năng xảy ra như nhau. Trên thực tế, ngày sinh không đồng đều: chúng tập trung theo mùa và theo ngày trong tuần. Bất kỳ sự không đồng đều nào cũng làm tăng xác suất trùng thực tế, vì vậy kết quả đồng đều là một sự ước lượng thấp đi đôi chút.
  • Ngày nhuận. Dùng 366 ngày với ngày 29 tháng 2 chỉ làm thay đổi kết quả một chút. Vì ngày 29 tháng 2 hiếm, nó gần như hoạt động như một ngày thừa với xác suất rất thấp, nên ảnh hưởng là nhỏ.
  • Tính độc lập. Mô hình giả định mọi người không có liên hệ và được chọn một cách độc lập. Các cặp sinh đôi, thành viên trong cùng gia đình, hoặc các nhóm được chọn theo ngày sinh (chẳng hạn một lớp cùng niên khóa) sẽ phá vỡ giả định này.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao chỉ cần ít người mà vẫn đúng? Bởi vì một nhóm 23 người chứa tới 253 cặp khác nhau, và mỗi cặp lại là một cơ hội mới để trùng ngày sinh.

Khi nhóm có 366 người thì sao? Theo nguyên lý chuồng bồ câu (pigeonhole), với chỉ 365 ngày khả dĩ thì chắc chắn phải có ít nhất một cặp trùng ngày sinh, do đó xác suất đúng bằng 100%.

Có tính đến năm nhuận không? Không. Mô hình này dùng 365 ngày có khả năng như nhau và loại trừ ngày 29 tháng 2, giúp giữ cho kết quả kinh điển được gọn gàng và rõ ràng.

Cập nhật lần cuối:

Phổ biến nhất trong Toán học và Thống kê

Xem tất cả máy tính Toán học và Thống kê