Máy tính hàm lượng giác ngược là gì?
Công cụ này giúp bạn tìm góc θ tương ứng với một tỉ số lượng giác cho trước. Nếu như các hàm sin, cosin và tang nhận vào một góc rồi trả về một tỉ số, thì các hàm ngược của chúng — arcsin (sin⁻¹), arccos (cos⁻¹) và arctan (tan⁻¹) — lại làm điều ngược lại: nhận vào một tỉ số và trả về góc. Kết quả được hiển thị đồng thời theo cả độ và radian.
Cách sử dụng
Bạn chỉ cần chọn hàm ngược cần tính, nhập giá trị x rồi đọc kết quả góc. Với arcsin và arccos, giá trị x phải nằm trong khoảng từ −1 đến 1 (vì đây là miền giá trị của sin và cosin); nếu vượt ra ngoài khoảng này thì không tồn tại góc thực nào. Riêng arctan chấp nhận mọi số thực.
$$\theta = \arcsin\!\left( \text{Value }(x) \right), \quad -1 \le x \le 1$$$$\theta = \arccos\!\left( \text{Value }(x) \right), \quad -1 \le x \le 1$$$$\theta = \arctan\!\left( \text{Value }(x) \right)$$
Giải thích công thức
Mỗi hàm ngược đều trả về góc theo giá trị chính: arcsin cho góc trong khoảng [−90°, 90°], arccos cho [0°, 180°], còn arctan cho (−90°, 90°). Máy tính sẽ tính góc theo radian rồi đổi sang độ bằng công thức \( \theta_{\text{độ}} = \theta_{\text{radian}} \times 180/\pi \).
Ví dụ minh họa
Giả sử bạn muốn tính arcsin(0,5). Góc có sin bằng 0,5 chính là 30°, tương đương khoảng 0,5236 radian. Tương tự, \( \arctan(1) = 45° \) vì \( \tan(45°) = 1 \), và \( \arccos(0) = 90° \).
Các giá trị hàm lượng giác ngược thường gặp (độ và radian)
Các giá trị chính xác này được suy ra từ tam giác 30°-60°-90° và tam giác 45°-45°-90°. Arcsin và arccos chỉ được xác định khi x nằm trong khoảng từ -1 đến 1. Kết quả là các giá trị chính.
Arcsin và arccos
| x (chính xác) | x (thập phân) | arcsin x (°) | arcsin x (rad) | arccos x (°) | arccos x (rad) |
|---|---|---|---|---|---|
| -1 | -1.0000 | -90° | -π/2 | 180° | π |
| -√3/2 | -0.8660 | -60° | -π/3 | 150° | 5π/6 |
| -√2/2 | -0.7071 | -45° | -π/4 | 135° | 3π/4 |
| -1/2 | -0.5000 | -30° | -π/6 | 120° | 2π/3 |
| 0 | 0.0000 | 0° | 0 | 90° | π/2 |
| 1/2 | 0.5000 | 30° | π/6 | 60° | π/3 |
| √2/2 | 0.7071 | 45° | π/4 | 45° | π/4 |
| √3/2 | 0.8660 | 60° | π/3 | 30° | π/6 |
| 1 | 1.0000 | 90° | π/2 | 0° | 0 |
Arctan
| x (chính xác) | x (thập phân) | arctan x (°) | arctan x (rad) |
|---|---|---|---|
| -√3 | -1.7321 | -60° | -π/3 |
| -1 | -1.0000 | -45° | -π/4 |
| -1/√3 | -0.5774 | -30° | -π/6 |
| 0 | 0.0000 | 0° | 0 |
| 1/√3 | 0.5774 | 30° | π/6 |
| 1 | 1.0000 | 45° | π/4 |
| √3 | 1.7321 | 60° | π/3 |
Khác với arcsin và arccos, arctan nhận mọi số thực x. Khi x → +∞, arctan x tiến tới 90° (π/2), và khi x → -∞, nó tiến tới -90° (-π/2). Nó không bao giờ đạt tới hai giá trị này.
Giải thích kết quả: Giá trị chính và các nghiệm khác
Miền giá trị chính
Các hàm sin, cos và tan lặp lại theo chu kỳ nên chúng không có hàm ngược thực sự trừ khi miền xác định bị giới hạn. Máy tính trả về giá trị chính:
- arcsin x: nằm giữa -90° và 90° (-π/2 đến π/2), với -1 ≤ x ≤ 1
- arccos x: nằm giữa 0° và 180° (0 đến π), với -1 ≤ x ≤ 1
- arctan x: nằm hoàn toàn trong khoảng giữa -90° và 90° (-π/2 đến π/2), với mọi số thực x
Kết quả âm có nghĩa là góc được đo theo chiều kim đồng hồ từ trục x dương, tức là nằm phía dưới trục. Ví dụ, arcsin(-0.5) = -30° chỉ về phía dưới trục một góc 30°. Với arccos, kết quả không bao giờ âm, nên x âm cho góc lớn hơn 90°.
Các nghiệm khác (nghiệm tổng quát)
Nếu bạn đang giải một phương trình, giá trị chính chỉ là một trong vô số góc thỏa mãn. Với k là số nguyên bất kỳ:
- sin θ = x: θ = arcsin x + 360°k, hoặc θ = 180° − arcsin x + 360°k (theo radian là +2πk và π − arcsin x + 2πk)
- cos θ = x: θ = ±arccos x + 360°k (±arccos x + 2πk theo radian)
- tan θ = x: θ = arctan x + 180°k (+πk theo radian)
Ví dụ: sin θ = 0.5. Máy tính cho arcsin(0.5) = 30°. Nghiệm thứ hai trong một vòng là 180° − 30° = 150°, nên θ = 30° + 360°k hoặc θ = 150° + 360°k.
Các đồng nhất thức hữu ích
$$\arcsin x + \arccos x = 90^\circ \;(\pi/2)$$
$$\arcsin(-x) = -\arcsin(x)$$
$$\arccos(-x) = 180^\circ - \arccos(x) \;(\pi - \arccos x)$$
Kiểm tra: arccos(0.5) = 60°, và 90° − arcsin(0.5) = 90° − 30° = 60°. Ngoài ra, arccos(-0.5) = 180° − 60° = 120°, khớp với bảng ở trên.
Lưu ý về góc phần tư với arctan
Arctan chỉ nhận một tỉ số y/x nên không thể cho biết góc nằm ở góc phần tư nào. Các điểm (1, 1) và (-1, -1) đều có tỉ số bằng 1, nên arctan(1) = 45° cho cả hai. Thực tế, điểm (-1, -1) nằm ở 225° (hoặc -135°). Hàm hai đối số atan2(y, x) dùng dấu của cả hai tọa độ để trả về góc đúng từ -180° đến 180°. Hãy dùng hàm này khi chuyển đổi tọa độ sang góc. Khi dùng arctan thông thường, hãy cộng thêm 180° (π) nếu x âm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao arcsin chỉ nhận giá trị từ −1 đến 1? Bởi vì sin của bất kỳ góc nào cũng luôn nằm trong khoảng từ −1 đến 1, nên những giá trị nằm ngoài khoảng này không có hàm ngược thực.
Độ và radian khác nhau như thế nào? Đây là hai đơn vị đo góc khác nhau. 180° bằng π radian. Công cụ này hiển thị cả hai để bạn tiện so sánh.
sin⁻¹ có phải là 1/sin không? Không. Số mũ −1 ở đây dùng để ký hiệu hàm ngược, chứ không phải nghịch đảo. Nghịch đảo của sin là hàm cosec (csc).